NEMRUT DAĞI
Türkiye de iki tane “Nemrut Dağı” vardır. Bunlardan birincisi; büyük olanı Bitlis ilinin Ahlat – Güloymak ve Tatvan ilçeleri içersinde yer alır. İkinci ise; Adıyaman’ın Kahta ilçesindedir.
NEMRUT DAĞI (BİTLİS)
Nemrut Dağı ya da Nemrut Stratovolkanı, Bitlis ilinin Ahlat, Güroymak ve Tatvan ilçeleri sınırları içerisinde, Doğu Anadolu Bölgesi‘nde yer alan yüksek dağlardan biridir. Dağın büyük bölümü Ahlat ilçesi sınırları içerisinde bulunmaktadır. Van Gölü‘nün batısında yer almaktadır. Nemrut, uyuyan aktif bir yanar dağdır ve 1441 yılında son kez lav çıkışı olmuştur. Tepesindeki kraterde Nemrut Gölü yer alır. Krater etrafında, en yüksek tepe olan yeri;
- Sivritepe 2935 m
- Doğu Nemrut Tepesi2625 m
- Güneydeki Tursuk Tepe2828 m
- Batıda Nemrut Dağı Tepesi 2801 m yüksekliğindedir.
COĞRAFİ KONUMU (BİTLİS): Nemrut Stratovolkanı, Doğu Anadolu Bölgesinde Van Gölü’nün batı kıyısında yer alır. Van Gölü, Muş Ovası, Nazik Gölü ve Bitlis Vadisi arasında Volkanik Patlamalar sonrası oluşmuştur.
Bitlis ili sınırları içerisinde yer alan Nemrut Stratovolkanı; Tatvan ilçesine yaklaşık 25 km uzaklıktadır. Bölge, bitki örtüsü bakımından oldukça fakirdir. Bölgeyi Ahlat Düzlüğü, Nemrut Stratovolkanı, Van-Muş havzası ve Bitlis Masifi olmak üzere dört coğrafi bölgeye ayırmak mümkündür. Nemrut Stratovolkanındaki yerleşim merkezleri güneyde Tatvan, batıda Güroymak, kuzeydoğuda Ahlat ilçeleri ve kuzeyde Ova Kışla beldesidir.
JEOLOJİ (BİTLİS): Yükseltisi 2935 m olan Nemrut volkanın zirvesinde, çapı 6 km’yi bulan ve dik yamaçlar ile çevrili daire şekilli bir kaldera bulunmaktadır. Kalderanın batısında bir göl yer almaktadır. Jeolojik kayıtlara göre Nemrut volkanından son lav çıkışları 1441, 1597 ve 1692 yıllarında yaşanmıştır. 1441 yılında, halk arasında “Kantaşı Mevkii” olarak adlandırılan yerde, aktivite sonucu lav akıntıları yaklaşık 10 km2’lik bir alanda etkili olmuştur. Günümüzde Nemrut volkanından sıcak gazlar çıkmaktadır. Jeologlar Türkiye‘nin faaliyete geçebilecek en “riskli” yanardağı olarak, Bitlis sınırlarında yer alan Nemrut Dağı’nı göstermektedirler.
NEMRUT KANDERESI’NDAKİ GÖLLER (BİTLİS): “Nemrut’un üç gölünden biri sıcak, ikisi soğuktur” Zirvedeki ana gölün yüzölçümü 13 km2, en derin noktası 150 metredir. 600 m uzunluğundaki Ilıgöl’ün sığ suları yazın 60°C kadar ısınmaktadır. Göltepe’nin doğusundaki Küçükgöl ise elips şeklindedir. Bitlis merkezine karayoluyla 26 km uzaklıktaki göllerin çevresinde 6 saati bulan yürüyüşler yapabilmektedir.
Artos ve Süphan’daki iki zorlu yürüyüş parkuruna alternatif, üçüncü seçenek olan Nemrut Dağı ise fazla efor gerektirmeyen bir rotadır.
Nemrut kalderası, Doğu Anadolu Bölgesi‘nin hem yükseklik açısından hem de bilimsel açıdan önemli yürüyüş güzergahlarındandır. Bitlis’in Tatvan ve Ahlat ilçelerinin ortak değeri olan Nemrut Dağı 3000 m üzerindeki yüksekliğinin yanı sıra kraterin içindeki göllere de sahiptir. Bir zamanlar Doğu Anadolu Bölgesi‘nin bu bölümünü ateş çemberine çeviren Nemrut, son aktivitesini 1443’te gerçekleştirmiştir. Kraterdeki bazı küçük deliklerden çıkan gazlar Nemrut’un aktif bir volkan olduğunun kanıtıdır.
NEMRUT DAĞI (ADIYAMAN)
Nemrut Dağı, Türkiye‘nin Adıyaman ilinde yer alan 2.150 metre yüksekliğinde bir dağdır. Adıyaman’ın Kahta ilçesinde yer alan Nemrut Dağı, Ankar Dağları civarında Toros dağ silsilesinde bulunur. 1987 de UNESCO tarafından Dünya Mirası ilan edilen Nemrut Dağı, 1988 yılında tesis edilen Nemrut Dağı Millî Parkı ile korumaya alınmıştır. Nemrut Dağı Kültür rotası Adıyaman merkez de bulunan Perre Antik Kenti ile başlayıp sonrasında Kahta ilçesinde bulunan Karakuş Tümülüsü, Cendere Köprüsü ve Kanyonu, Komagene Medeniyeti’nin yazlık başkenti olan Arsemia Ören Yeri, Kahta Kalesi, Şeytan Köprüsü ve nihayetinde Nemrut Dağı’nda son bulur.
TARİHÇESİ (ADIYAMAN): Dağ, eski çağlarda “Komagene” olarak bilinen, bu alanda bulunan arkeolojik kalıntılara ev sahipliği yapmaktadır. Antiohos tümülüsü ve buradaki dev heykeller, Eskikale, Yenikale, Karakuş Tepe ve Cendere Köprüsü millî park içinde kalan kültürel değerlerdir. Doğu ve batı teraslarında Antiohos ile tanrı-tanrıça heykellerinin yanı sıra aslan ve kartal heykelleri bulunmaktadır. Batı terasında eşsiz bir aslanlı horoskop yer almaktadır. Aslanın üzerinde 16 ışından oluşan 3 adet yıldız vardır ve bunların Mars, Merkür ve Jüpiter gezegenlerini temsil etmekte olduğu sanılmaktadır. Tarihte bilinen en eski horoskoptur.
Heykeller Helenistik, Pers sanatı ve Kommagene ülkesinin özgün sanatı harmanlanarak yontulmuştur. Bu anlamda Nemrut Dağı’na “batı ve doğu uygarlığının köprüsü” denebilir.
Kommagene kralı Antiohos Theos, M.Ö. 62 yılında bu dağın tepesine, pek çok Yunan ve Pers tanrısının heykelinin yanı sıra kendi mezar-tapınağını da yaptırmıştır. Mezarda, bir kartalın başı gibi, tanrıların taş oymaları bulunur. Heykellerin diziliş şekli hiyerotesyon olarak bilinir.
DOĞU TERASI: Antiochos I tarafından yaptırılan üç terasın en görkemli ve bütünlüğünü korumuş olandır. I. Antiochos kendisi yanında ülkenin ana tanrıçası Kommagene, ortada baştanrı Zeus-Orosmasdes onun yanında Apollon-Mithras en sağda Herakles-Artagnes heykelleri her iki yanına krallığın sembolleri olan koruyucu kartal ve aslan heykelleri simetrik olarak bulunmaktadır. Ayrıca ateş sunağı yer almaktadır.
BATI TERASI: Doğu terasındaki heykellerle aynısı burada da yapmıştır. Ayrıca Pers atalarına ait dört adet kabartma da vardır.
KUZEY TERASI: Doğu ve batı terasları arasında hazırlanmıştır. Tören yolu olarak yapıldığı düşünülmektedir. Güneşin doğuşu ve batışının dünyada en iyi izlendiği yerlerden biridir.
İKLİM (ADIYAMAN): Kahta ilçe sınırlarındaki Nemrut Dağı’nda karasal iklim özellikleri görülmektedir. İlçe sınırlarındaki Atatürk Baraj Gölü nedeniyle, iklim yapısı önemli bir ölçüde değişikliğe uğrayarak Akdeniz iklimi ile benzerlik göstermeye başlamıştır. Ancak yaz ortasında bile, Nemrut Dağı’nda gün doğumu oldukça soğuk olur.
NEMRUT DAĞI EFSANESİ: Nemrut Dağı’nda yaşayan bir kral varmış. İnsanlar o dönemde bin yaşına kadar yaşarlarmış. Bin yaşına kadar yaşayan kralın beş yüz yaşında bir oğlu varmış. Kralın hayatı boyunca en fazla düşkün olduğu varlığı, tek oğluymuş. Kralın oğlu indiği Van Gölü kıyısında göle düşmüş ve boğulmuş. Bunu duyan kral çok üzülmüş. O kadar çok üzülmüş ki, yataklara düşmüş, hasta olmuş.
Hastalığına bir türlü çare bulunamamış. Ölüm döşeğinde olan kral bir gün hasta yatağından kalkmış, yüzünü Nemrut Dağı’na dönerek: “Benim oğlum yaşı beş yüz yaş. Hele ham tıraş. Bilseydim dünyada ölüm var. Koymazdım taş üstünde baş” diyerek haykırmış. Kralın bu haykırışı dağın taşlarında yankı bulmuş ve çoğalarak geri dönmüş. Kral bu olanlara daha fazla dayanamamış ve ölmüş.
Volkanik bir dağ olan Nemrut Dağı bu ayrılığa daha fazla dayanamamış ve üzüntüsünden patlamış. Bu patlama Nemrut Dağı’nın son patlaması olmuş. O günden sonra bir daha faaliyete geçmeyen dağın, kralın ve oğlunun yasını tuttuğuna inanılmaktadır.
AYNZELİHA GÖLÜ: Halil-ür Rahman Gölü’nün hemen güneyinde, Urfa Kalesinin önünde yer almakta olup, 150m2 alanı bulunan bir göldür. Bu göldeki balıklar, mekânın kutsal olduğuna inanıldığından yenmez. Rivayetlere göre, Hz. İbrahim ateşe atılacağı zaman, Nemrut’un kızı Zeliha, Hz. İbrahim’in dinine iman ettiğini söyleyince, babası tarafından ateşe atılır. Zeliha yanarak can verir. Daha sonra, Zeliha’nın düştüğü yerde bir göl oluşur. Bu göle de Aynzeliha (Zeliha Gölü veya Pınarı) adı verilir.
Diğer bir rivayette ise Zeliha’nın göz yaşlarından oluştuğu içi ve Arapçada göz yaşı anlamına gelen “Aynzeliha” adı verilmiştir. Halk inanışlarında göl veya göldeki balıklar kutsal sayılmaktadır. Bu balıklara dokunanların öleceği yada başına bela geleceği inanılır. Gölün etrafında insanların rahatlıkla oturup, bu tarihi dokunun atmosferini içine çekip dinlenmesi için çay bahçeleri mevcuttur.
ATEŞ ve SUYUN HİKAYESİ BALIKLIGÖL: Hikaye’ye göre devrin zalim hükümdarı Nemrut ve onun halkının taptığı putlarla mücadele etmeye niyetlenen İbrahim Peygamber, tek tanrı fikrini savunmaya başlayınca bir anda hedefe dönüşür. Günümüzde Urfa Kalesi’nin de yer aldığı tepeden Nemrut tarafından ateşe atılan İbrahim Peygamber, mucizevi bir şekilde hayatta kalır.
İbrahim Peygamber’in tepeden atılması sırasında Allah tarafından ateşe verilen “Ey ateş, İbrahim’e karşı serin ve selamet ol” emri üzerine ateş suya, odunlar ise balığa dönüşür. Çevrede oluşan gül bahçesinin içerisinde düşen İbrahim Peygamber hayatta kalır. Yine hikaye’ye göre bu gül bahçesi günümüzde Halil-ür Rahman Gölü olarak kabul ediliyor.
Nemrut’un güzeller güzeli kızı Zeliha da İbrahim’in savunduğu tek tanrı inancını benimsediğinden o da kurban seçilir. İbrahim Peygamber’in ardından ateşe atılan Zeliha’nın düştüğü yerde Aynzeliha Gölü oluşur.
Şanlıurfa’nın yılın her dönemi ziyaretçi akınına uğrayan bu iki gölü, farklı kaynaklarda farklı anlatımlara konu oluyor. Anlatımlarda ateş, su, odun ve balıklar hemen hemen benzer tasvir ediliyor.
ZALİM KRAL NEMRUD: Nemrud Tekvin‘e göre Nuh‘un torunu ve Sümer (Shinar) kralıdır. Tanah‘a göre güçlü bir kişi ve yetenekli bir avcıdır. Tevrat dışı dini kaynaklara göre Babil Kulesi ile bağlantılı ve Yehova‘ya karşı duran bir kraldır.
İslam kaynaklarında İbrahim‘i ateşe attıran zalim bir kral olarak resmedilir ve burnuna sinek kaçarak öldüğü anlatılır.
27.04.2026
Zafer ALTINKESER
KALDERA NEDİR: Volkanik patlama sonucu toprağın çökmesiyle oluşmuş volkanik yer şekli.
HİYEROTESYON NEDİR: Hiyerotesyon Kommagene Kralı I. Antiokhos Theos tarafından Nemrut Dağı doruğuna dikilen heykeller bütününe ve bunların diziliş şekline verilen addır. Heykellerin diziliş şeklinin simgesel bir anlamının olup olmadığı da hiyerotesyon dalının incelediği konular arasında bulunmaktadır.
KOMMAGENE KRALLIĞI: İrani Orontid Hanedanı‘nın Helenleşmiş bir kolu tarafından yönetilen Greko-Pers krallığıdır. Partlar, Ermeniler ve Romalılar arasında tampon bir ülke olmuştur.