ÜLKEMİZDEKİ SAĞLIK SİSTEMİNE BİR BAKIŞ
Öncelikle 30 Ağustos Zafer Bayramımızın 104. Yılını kutlayarak yazıma başlamak isterim.
Tıp denince ilk etapta doktorlar, tıp fakülteleri, hastaneler akla gelmektedir. Bunun yanında bütüncül bir yaklaşımla sağlık personeli ve bunların yetiştirilmeleri, okulları, ekonomik ve siyasi uygulamalar/durumu gibi birçok faktör göz önünde bulundurulmalıdır. Bu yazımızda biz tıp doktorları üzerinde duracağız.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda, Sağlık Bakanlığının 2026 yılı bütçesine ilişkin Sağlık Bakanımız sayın Kemal Memişoğlu, yaptığı sunumda Türkiye’ deki tıp doktoru sayısının 234 bin olduğunu; halihazırda 126 tıp fakültesi olduğunu; 2025 de yıllık mezun olan doktor sayısı 19.000 civarında olduğunu belirtmiştir. Ülkemizde toplam 943 hastane olduğunu, tüm sağlık tesislerindeki yatak sayısının 270 bini aştığını açıklamıştır. Memişoğlu, Kamu hastanelerinde, 2025 yılında 16 milyon Manyetik Rezonans görüntülemesi (MRI) ve 17 milyon Bilgisayarlı Tomografi (BT) çekildiğini belirtmiştir. Bunların diğer ülkelere göre yüksek sayıda olması bir kısım gereksiz tetkik yapılarak teşhisin hikaye ve muayeneden ziyade görüntülemelerle yapılmak istendiği ve bunun da tıpta maliyetleri artırdığı izlenimi vermektedir.
Yukarıda bahsettiğimiz sayısal değerlerin tabii ki önemi vardır. Ama burada kalite ve verimlilikleri göz önünde bulundurmalıyız. Tıp eğitimi uzun, külfetli bir eğitimdir. Öncelikle bu kadar tıp fakültesine ihtiyaç var mı? Bu fakülteler ne kadar nitelikli? Tartışmalıdır. Yeni açılan tıp fakültelerindeki altyapı ve teknik imkanlar yetersiz kalmaktadır. Bunlar yeterli olsa bile yeterli sayıda ve nitelikte öğretim üyesi yoktur. Tecrübe kazanmamış ve öğretim üyesi sayısı çok az olan birçok tıp fakültesi öğrenci yetiştirmektedir. Çoğu tıp fakültesinde akademik geçmişi ve yeterli uzmanlık deneyimi olmayan doktorlar öğretim üyesi kadrosuna alınarak ders vermektedir. Yine birçok devlet üniversitesi ve vakıf üniversitesinin kendi hastanesi yoktur. Bu tıp fakülteleri bazı hastanelerle çeşitli şekillerde antlaşmalar yaparak o hastaneleri kullanmaktadır. Eğitime elverişli olmayan hastanelerde tıp fakültesi öğrencileri staj görmekteler. Tıp eğitimindeki bire-bir ve küçük gruplarla yapılan özellikle hasta başı eğitimleri çok önemlidir. Öğrencilerini yetiştirecek yeterli yetişmiş öğretim üyesi elemanları birçok yerde yoktur. O hastane eğitim için yeterli mi? Onlara çeşitli hasta eğitimleri verecek tecrübeli doktor öğretim görevlileri olmayınca mezuniyet sonrası doktorlar büyük boşluklara düşmektedirler.
Birçok üniversite hem normal tıp fakültesi hem de İngilizce tıp fakülteleri açmaya başladı. Çoğumuz da buna heveslenerek alkışladık. Amaç dünya standartlarında tıp doktoru yetiştirmek mi? Toplum fertleriyle konuşamayan hasta şikayetlerinin Türkçe karşılığını bilmeyen, sanki toplumun büyük bir çoğunluğu İngilizce konuşan bir kesime hitap edecek doktorlar yetişiyor! Tabi ki İngilizce eğitimi de olsun ama hayatta karşılaşacağı hastalarla iyi anlaşabilen hekim yetişmelidir.
Son yıllarda tıp doktorlarının çoğunluğu mutsuz olup yaptıkları işten memnun olmadıkları görülmektedir. Haliyle verim gücü ve kalite de düşmektedir. Enflasyonun gittikçe yükselmesi, alım gücünün gittikçe düşmesi gibi faktörlerle de yerleşmiş tıp fakültelerindeki öğretim üyeleri, uygun bir yaşam standardını sürdürmek amacıyla akademik görevleri dışında ek gelir kaynaklarına yönelmektedir. Dünya tıbbındaki gelişmelere öncülük etmek yerine takip ve taklit eden bir yapıya bürünmüştür. Bu şartlar altında, hekimler için öğretim üyeliği artık cazip bir kariyer hedefi olmaktan çıkmıştır.
Son yıllarda doktor yetişmesinde sayı olarak az ama kalite olarak çeşitli branşlarda önemli fonksiyon üstlenen Askeri hastanelerin kapatılması da yine hizmet başta olmak üzere tıp faaliyetlerini azaltmıştır. Yine sağlık Bakanlığına bağlı eğitim ve hizmette önemli bir yer tutan Eğitim ve araştırma hastanelerindeki klinik şefliklerinin eksik yönlerinin daha da iyileştirilmesi ve düzeltilmesi yönüne gidilmeden tamamen kaldırılması asistan eğitiminde ve hizmette gerilemeye sebep olmuştur.
2026 tıpta uzmanlık sınavında 1. Dönemde 10.155 kadro açılmış, bunun 8.237 si tercih edilmiştir. Yani 1918 kadro boş kalmıştır. Birkaç bölüm dışın da büyük riskleri olmayan bölümler tercih edilmiştir. Göz 316, ortopedi 287, plastik cerrahisi 209, çocuk psikiyatrisi 102, mikrobiyoloji 79, anatomi 5, tıbbi farmakoloji 11, spor hekimliği 13, su altı hekimliği 17, tıbbı ekoloji ve hidroklimatoloji 3 kadrosuyla hepsi tercih edilmiş. Psikiyatr, biyokimya, nükleer tıp, radyasyon onkolojisi, histoloji-embriyoloji ve fizyolojide ise birer kadro boş kalmış. Dermatolojide, halk sağlığında, adli tıpta, tıbbi genetikte kontenjandan her bir bölümden 2 tane boş kontenjan kalmış. Kulak burun boğaz ve Fizik tedavide ise 3 er kontenjan açık kalmış. Radyolojide 4; Patoloji ve enfeksiyonda ise 5 er kontenjan eksik kalmıştır. Yoğun çalışma koşulları, malpraktis (tıbbi hata) davaları ve hukuki riskler, yoğun nöbetler ile ekonomik tatminsizlik gibi faktörler ile aile hekimliği, çocuk sağlığı, çocuk cerrahisi, iç hastalıkları , acil tıp , anesteziyoloji ve reanimasyon , kadın hastalıkları ve doğum , genel cerrahi , beyin ve sinir cerrahisi , kalp damar cerrahisi , göğüs cerrahisi gibi önemli bölümlerde birçok kadro eksik kalmıştır. Bu da şunu gösteriyor: Önümüzdeki yıllarda kaliteli, işinin ehli, insana önem veren dünyadaki gelişmeleri takip edebilen; kendimizi rahatlıkla ellerine bırakabileceğimiz doktor bulmakta zorlanacağız. Ümidimizi kırmamakla birlikte hastaya elini sürmeyen ve ondan korkan, hasta yönetimini yapamayan doktorlara kendimizi teslim edeceğiz gibi düşünüyorum.
Yurtdışına olan tıp doktoru beyin göçü bu şekilde devam edecek olursa bu durum ülkemiz adına gelecek açısından çok ciddi bir kayıp olmaktadır ve olacaktır.
Serbest muayenehane açma yetkisine düzenleme getirilmesiyle Devlet hastanelerinde çalışan tüm hekimlere ya muayenehaneyi kapat veya muayenehanede devam etmek istiyorsan hastaneden ayrıl politikası uygulandı. Üniversite bünyesindeki hekimlere farklı uygulamalar olmuştur. Böyle adil olmayan uygulama doktorlar arasında huzursuzluğa yol açmıştır. Üniversite kadrolarında olanlarda da uygun olmayan bazı uygulamalar oluşmuş, muayenehanesi olan bir hekim hastanede ameliyat veya muayene yapamıyor pozisyonuna gelmiştir. Ameliyatı kendisi yapmak isterse çalıştığı hastanede değil dışarıdaki özel hastanede yapmaktadır. Bu uygulama ile hasta özele yönlendirilmeye başlanmıştır. Bu durumların düzeltilmesi gerekir.
Tıp doktorlarına uygulanan zorunlu hizmet uygulamaları bu haliyle doktorları meslekten soğutmakta ve bilimde ve hizmette ilerlemelerine engel olacak durumlardan birisi olarak görülmektedir. Düzenlemeye gidilmesi uygundur.
Covid 19 pandemisinden itibaren ve şimdilerde moda olan tele tıp gündemimize oturdu. Hasta görülmeden telefon üzerinden tahlil ve görüntüleme yöntemiyle hasta hakkında karar verilmektedir. Yine benzer mantıkta yapay zeka (Aİ:Artificial intelligence) tıp’ın gündemine oturmuştur. Her iki mantıkta da hastanın ruh hali bir kenara bırakılmış ve bizim eskiden beri tıpta kurallar zincirlerinden olan muayene ortadan kalkmıştır. Bu durum ileride kötü uygulamaları neticesinde hoş olmayan neticeler doğuracaktır. 30.08.2026
Prof. Dr. Necati Alkış