HAYRA VESİLE OLMAK HAYRI YAPMAK GİBİDİR

HAYRA VESİLE OLMAK HAYRI YAPMAK GİBİDİR
Prof. Dr. Sayın DALKIRAN
İnsan mükemmel bir varlıktır. Allah insanı ahsen-i takvim suretinde yaratmış fakat bununla birlikte insan hem acizdir hem de fakirdir. Bir insanın tek başına her ihtiyacını gidermesi mümkün değildir. Her insanın her şeyi bilmesi ise hiç mümkün değildir. Bundan dolayıdır ki insan sosyal bir varlık olarak tanımlanır ve ihtiyaçlarını karşılıklı olarak ele alır. Bir kısım şeyleri insan fert olarak kendisi yapabilirken diğer ihtiyaçlarını diğer hem cinslerinden ve diğer insanlardan yararlanarak devam ettirir.
Hayat şüphesiz ki zorluklarla doludur. Bu zorlukları insanın tek başına atlatmasın, tek başına onlara göğüs germesi cidden çok ama çok zordur. Bu itibarla insanın hem bir dert ortağı hem fikir ve düşüncelerinden yararlanabileceği, danışabileceği bir arkadaş veya arkadaş grubunun olması da şarttır. Öyle bir durum ki insan yaptıklarıyla ya meleklere benzer ya da tam zıttı. İnsan bazen çok güzel şeyler tasarlar, çok güzel şeyler yapar ama bazen de tam tezat olarak kötülüklerde de önde olabilir. Tabii ki iyiliklerde önder olmak çok önemlidir. İyiliklerde önder olunduğunda ondan sonra bu iyiliği devam ettirenler devam ettikleri süre içerisinde onun da mutlaka payına bir şeyler düşecektir. Nasıl ki bir fabrikaya ortak olunduğunda fabrika kâr ettiği süre içerisinde yararlanır ise insan manevi hayatında da aynı tarzda yararlar sağlar. Kişinin kendisinden örnek alınarak yapılan fiillerden dolayı o güzel muamelelerden dolayı da bir takım artı puanlar kazanabilir. Biz buna sevap diyoruz. Bir de işin tersi var ki o da eğer bir kötülükte örnek olmuş, başkaları o kötülüğü o kişiden dolayı sevmiş, beğenmiş ve uygulamaya geçmiş ise o kötülüklerden dolayı eksi puan alır. Hatta bu bir sefere mahsus kalmayıp kötülük devam ettiği müddetçe kişiye eksi puanlar yazılmaya devam eder.
Kişi yaptıklarından sorumlu olduğu kadar referans olduğu kimselerin yaptığı olumsuzluklardan da sorumlu mudur? Cevap açık ve nettir. Kişi bu durumdan da sorumludur. Mesela kişinin bir konuda başkalarına referans olması, onlara ön ayak olması, onların yaptıkları güzel muamelelerde payı olması demektir. Kişi bizzat kendisi bilfiil idarenin içerisinde olmasa da referans olduğu kimsenin iyiliklerine de ortaktır, onun kötülüklerine de hissedardır. Şüphesiz bu durum tek yönlü bir şey değildir. “Efendim ben referans olduğum kişinin iyiliklerine ortağım ama kötülüklerine değilim” denilemez. Bakınız es-sebebu ke’l-fail diye bir Arap atasözü vardır. Sebep olan yapan gibidir. Eğer iyi bir kişinin bir yere gelmesinde referans olunmuş ise onun yaptığı iyiliklerden şüphesiz o kişinin de mutlaka bir kazanımı vardır. Ancak tam tersi olarak negatif bir kişiye referans olunduğunda o kişinin yanlış muamelelerde bulunmasından, sıkıntı çıkartmasından, menfi bir takım icraatlarda bulunmasından, negatif enerji dağıtmasından, zulmetmesinden, haksızlık yapmasından, hakları gasp etmesinden ve benzeri olumsuzluklarından hissesi söz konusudur.
Her işinde olabileceği gibi kişilere referans olurken de insan yanılabilir. İnsan kendisinin yanılabileceğini göz önünde bulundurarak daha dikkatli olması icap eder. Mesela bir kişiyi sadece ileriden tanıyorsunuz ve o kişiye referans olma durumunuz var. Olayım mı? Olmayayım mı? Eğer olmayı düşünüyorsanız o zaman o kişiyle ilgili sadece uzaktan tanıma değil, onu yakından tanıyan kişilerle istişare etmek, onlara danışmak, onların sözlerini değerlendirmek ve neticede bütün bunları toparlayarak artısı ve eksisini ortaya koyup bir sonuca ulaşmak icap eder. Eğer karşıdaki kişinin artısı yani iyi tarafı kötü tarafından çok daha fazlaysa o kişiye referans olunabilir. Şunu asla unutmuyoruz. İnsan olan her kişinin mutlaka ve mutlaka artıları ve eksileri vardır. Çünkü insan melek değildir ki her türlü fiili iyi olsun, doğru olsun, adaletli olsun ve hakkı yerine getiren birisi olsun. Diğer yönüyle de insan şeytan değil ki her türlü ameli, her türlü fiili yanlış olsun. Biz o zaman şöyle yapıyoruz, insanın fiillerine, davranışlarına, sözlerine, icraatına, etrafındaki insanlarla olan ilişkisine yani çok yönlü bakarak bir karar veriyoruz. Ve sadece kendi bakışımız değil başkalarının da o konuda ne düşündüklerini, onunla ilgili ne gibi kanaatlarının olduğunu da mutlaka göz ardı etmemek icap eder. Efendimiz Aleyhisselatü Vesselam bu konuda istişare edenin, başkalarıyla danışanın asla yanılmayacağını ifade eder. Bu oldukça önemli bir husustur. Madem öyledir biz de eğer bir başka kişiye referans olma durumunda kalırsak öncelikle iyi tanıyacak, başkalarına danışılacak ve sonuçta karar verilecektir.
Bir kişiye ön ayak olunmak isteniyor ise, şüphesiz ki çok yönlü tetkikatta bulunmak gerekir. Bu kişi kendisine, çevresine, insanlığa, vatanına, milletine, dinine, bayrağına sahip çıkabilecek bir kişi midir? Bu manadaki kişilerin önünü açabilecek bir yapıya sahip midir? Bunları bütünüyle düşünüyor ve ondan sonra karar veriyoruz. Efendimiz Aleyhisselatü Vesselam buyuruyor ki, “Her kim güzel bir davranışa vesile olursa, hem kendisi sevap kazanır, hem de onu yapanların sevaplarından nasibini alır. Her kim de kötü bir davranışa çığır açarsa, hem kendi günahını, hem de kendisinden sonra onu yapanların günahlarını yüklenmiş olur (Müslim, Zekat 69). Efendimiz hayra teşvik eder ve hayrı yapanları desteklerdi. Bir diğer hadiste ise, “hayra aracılık eden, o hayrı işleyen gibi sevap kazanır” buyurur.
“Hayır” tabi ki sadece cepteki parayı vermek, anbardaki buğdaydan, arpadan, yulaftan, nohuttan ve diğerlerinden başkalarına tasadduk etmek değildir. Hayır her türlü şeyde olur. Sözle olur, yol göstermekle olur, yolda insanları engelleyecek olan bir çer çöpü, bir taşı kaldırmakla da olur. Yani hayır dediğimiz şey çok geniştir. Bu itibarla şuna yada buna münhasır değildir. Bir kişinin bir yere talip olması sonrasında bir başkasının kendisine referans olmasını istemesi halinde şu hususlara dikkat etmek lazımdır:
O kişinin başkasına ait olan mala, cana, ırz ve namusa göz dikmeme, milletin tüyü bitmemiş çocuklarının hakkı olan devlet malına el uzatmaması ise, ahlaki açıdan bir takım zaaflarının olmaması ve özellikle de yapacağı iş konusunda ehliyetli ve liyakatli olması gerekir. Meseleyi tahlil ve tetkik ederken tek yönlü meseleye bakmamak ve referansta bulunacak kişinin sadece kendi görüş ve düşüncesine itimat etmeyip farklı kişilere de sorup istişare yapmak, elzemdir. Evet, son olarak şunu ifade edelim ki insan beşerdir, şaşar, bazen de yanlış da yapar. Önemli olan yanlıştan dönüp onu telafi edebilme gayreti içinde olabilmektir. Zira yanlışından dönmek de bir fazilettir.
Bilinmelidir ki, “bir mümin bir yılan deliğinden iki kez ısırılmaz.” Bu itibarla yanlış üzerine yanlış yapma şansımız yoktur. Olaylardan ve geçmişten ders almak gerekir. İnsan çok değişken bir varlık olduğu için, çocukluktaki, okuldaki arkadaşlıklar referans olma konusunda yeterli değildir. İnsanın asıl yüzünün şu üç şeyden sonra daha belirginleştiği söylenir. Bunlardan biri makam ve mevki sahibi olduğunda. Diğerisi çokça mal ve paraya kavuştuğunda. Bir de evlendiğinde durumu daha belirgin hale gelir. Bu açıdan referans talebinde bulunan kişi ile ilgili geniş bir çalışma yapılmadan, ben onu ilkokuldan tanırım, ortaokuldan tanırım, lisede arkadaşımızdı, aynı takımda oynuyorduk gibi bilgiler insanı yanıltabilir. Tek başına verilen kararlar sonuç itibariyle insanları hataya sürükleyebilir. Tekrar edelim: Meşveret eden yanılmaz ve pişmanlık duymaz.