Küresel Ticaret Yollarının Rekabetinde Türkiye’nin Konumu
Tarih boyunca hem bölgesel ve hem küresel ticaret yolları, bilimin ve teknolojinin gelişmesi ile sürekli bir şekilde değişim göstererek devamlı yeniden şekillenmektedir. Türkiye’nin jeopolitik konumu itibari ile tarih boyunca bu değişimden etkilenmiş ve gelecekte de etkilenmeye devam edecektir. Kara, deniz ve hava rotalarındaki değişimler, gelecek zaman dilimleri için de birbirlerine alternatif ticaret yolları sunacaklardır. Çünkü ticaret yolları tarih boyunca medeniyetlerin iktisadi ve kültürel rotasını şekillendiren, fikirlerin, geleneklerin, göreneklerin, teknolojilerin ve bilimin taşındığı yollardır. Artık bu yollar modern lojistik koridorlarına dönüşmüştür. Bu dönüşüm ile birlikte rekabet şiddeti de artmıştır. İşte tam bu noktada Türkiye küresel ticaret yolları rekabetinde mevcut konumu ile birçok fırsatı ve aynı zamanda zorluğu da yaşamaktadır.
Ticaret yollarının en önemli getirisi yollar üzerinden yapılan ticaretten alınan paylardır. Bu paylar ticaret yollarına hakim ülkelerin; ticareti, parayı, ticarete konu olan mal ve hizmetleri yönlendirmelerini de sağlamaktadır. İşte bu faydalar ülkeler arasında savaşlara neden olmaktadır. Günümüz de savaşlar sadece cephede olmamaktadır. Hibrit, siber, asimetrik konvansiyonel, bilgi gibi birçok çeşitte savaş yürütülmektedir. Hatta bu savaş çeşitlerine vekalet savaşlarını da ekleyebiliriz.
Türkiye bu savaşların içerisinde fiili olarak yer almıyor gibi görünse de aslında bu savaşların içerisinde yer almaktadır. Bu yer alışlar Türkiye’nin yeni nesil tehditlere karşı geliştirdiği savunma sanayinin gelişmesine de neden olmuştur. Ticaret yollarının rekabetinde yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı en önemli faktör güçtür. Bu güç; askeri, parasal, jeopolitik konum ve ticari güvenlik faktörlerinden ortaya çıkmaktadır. Türkiye bütün bu faktörlere sahip bulunmaktadır. Fakat dünyadaki iktisadi rekabetin taraflarının güç mücadelesi devam ettiği sürece bu ticaret yollarının sürekli ve kalıcı olma ihtimalleri azalmaktadır. Bilindiği üzere iktisadi rekabet karşısındakine her türlü ekonomik üstünlük sağlama isteğidir. O neden ile Türkiye ve iş birliği içindeki ülkeler veya ülke grupları; dünya ticaretinin yollarının belirleyicisi ve bu yolların hakimi olmalıdır.
Dünya ekonomisinin üretim ve tüketim olmak üzere iki tarafı bulunmaktadır. Hem üretimin hem de tüketimin lojistik ağı ile her türlü tedarik ihtiyacı dünya ticaretinin temel taşlarını oluşturan birbirleri ile tamamen entegre olmuş çok büyük bir ekosistemin parçalarıdır. Bu kavramlar arasındaki ilişkiyi, bir ürünün fikir aşamasından çıkıp tüketiciye nihai ürün olarak gelmesine kadar uzanan bir sistemdir.
Tedarik zincirinin içindeki fiziksel hareket ve depolama süreçleri lojistik ile ürünlerin bir noktadan diğerine güvenli, hızlı ve hasarsız bir şekilde taşınmasını sağlamaktır. Eğer lojistikte bir aksama olur ise üretim durabilir ve tüketiciye ürün ulaşamaz. Bu neden ile günümüzde ulusal ekonomiler sadece iyi ürün üretmek ile değil tedarik zincirlerini ve lojistik ağlarını ne kadar esnek ve dijital yönetmeleri sayesinde rekabet edebilmektedirler.
Unutulmamalıdır ki Osmanlı İmparatorluğu; Asya, Avrupa ve Afrika arasındaki stratejik ticaret yollarının merkezinde yer alarak gümrük gelirleri ve transit ticaret sayesinde güçlü bir ekonomik yapı kurmasına rağmen 15. yüzyılın sonları ile coğrafi keşiflerin etkisi ile dünya ticaretinin seyrnin değişmesi sonrası ticaret yollarına bağlı İmparatorluğun dünya ticaretinden aldığı payın azalmasının sonuçlarının nasıl gerçekleştiği malumdur. O neden ile Türkiye Cumhuriyeti dünya ticaret yolları rekabeti içinde olması gerekmektedir. Bu yönlü siyasi ve dış ticaret politikaları uygunlanmalı, iç piyasalarında korumalı iktisat politikaları ile bu rekabetin için de güçlü şekilde yer alması sağlanmalıdır.