ULUSLARARASI HUKUKİ VE STRATEJİK YOL HARİTASI: DOĞU TÜRKİSTAN (UYGURİSTAN) DEVLETİ’NİN YENİDEN TESİSİNE YÖNELİK BİR VİZYON
Hazırlayan:
Erkin Sabit Şavuot
Uygur Federasyonu
Genel Başkan,
Merkez: Ankara, Türkiye
İletişim: +90 535 795 1111 | E-posta: erkinsabit158@gmail.com
Sunulduğu Kurumlar:
Amerika Birleşik Devletleri Kongresi
Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı
ABD Ulusal Güvenlik Konseyi
Tarih:2025
I. TARİHÎ MEŞRUİYET: UYGUR HALKININ DEVLET GELENEĞİ
A. Uygurların Tarihsel Devlet Tecrübesi
Uygur Kağanlığı (744–840)
Başkent: Ordu-Balık (Karabalgasun)
Kaynak: Denis Sinor, The Cambridge History of Early Inner Asia
Karakoca Uygur Devleti (840–1209)
Bölgeler: Turfan, Beşbalık, Hami, Kumul
Kaynak: Sven Hedin, UNESCO Silk Roads Archives
Moghulistan ve Doğu Türkistan Hanlıkları (14.–17. yüzyıl)
Kaynak: Vasily Bartold, Four Studies on Central Asia
Kaşgar Emirliği (1865–1877)
Kurucu: Yakup Beg
Kaynak: British Foreign Office Archives (FO 17)
Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti (1933–1934)
Başkent: Kaşgar
Kaynak: Andrew D. W. Forbes
Doğu Türkistan Cumhuriyeti (1944–1949)
Başkent: Gulca
Kaynak: David D. Wang
Sürgündeki Doğu Türkistan Cumhuriyeti Hükûmeti (1949–günümüz)
Yeniden yapılandırılma: 2004
Merkez: Washington D.C., ABD
Kurucu Başkan: Enver Yusuf Turan
Başbakan: Erkin Sabit Uygur
II. ULUSLARARASI HUKUKİ TEMELLER
Uygur halkının kendi kaderini tayin hakkı ve devletleşme iradesi aşağıdaki uluslararası belgelerle teminat altına alınmıştır:
Birleşmiş Milletler Şartı (1945), Madde 1(2) ve 73
BM 1514 (XV) Sayılı Karar (1960): Sömürgeciliğin Tasfiyesi
Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi (1948)
İlgili Kaynaklar: Human Rights Watch, UHRP, BM İnsan Hakları Konseyi Raporları
III. AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ AÇISINDAN STRATEJİK GEREKÇELER
Doğu Türkistan, Çin halk cumhuriyetinin “Kuşak ve Yol” girişimi için jeopolitik bir merkezdir.
2020 Uyghur Human Rights Policy Act kapsamında ABD, Uygur halkına yönelik soykırımı tanımıştır.
Dışişleri Bakanlığı Xinjiang Raporları (2020–2024) bu ihlalleri belgelemektedir.
IV. STRATEJİK VE DİPLOMATİK YOL HARİTASI
A. TANIMA VE TEMSİL
ABD, Uygur halkının tarihsel devlet geleneklerini tanımalı ve Uygurlar’a diplomatik statü vermelidir.
ABD Kongresi, Doğu Türkistan’ın 1949 yılında Çin Halk Cumhuriyeti tarafından işgal edildiğini tanıyan ve bu Uygur bölgesini “işgal altındaki Uygur devlet” olarak kabul eden bir yasa çıkarmalıdır.
B. ULUSLARARASI HUKUK YOLUYLA MÜCADELE
Uluslararası Ceza Mahkemesi ve BM mekanizmalarına resmî başvuru.
Demokratik devletlerle konferans ve komisyonlar kurularak, Doğu Türkistan’ın işgal altındaki konumu gündemde tutulmalıdır.
C. DİPLOMATİK SEFERBERLİK
ABD Başkanı’nın BM 2025 Genel Kurulu’nda Doğu Türkistan konusunu gündeme alması.
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 26.09.2024 tarihli BM Konuşması: “Uygur Türklerinin temel hak ve özgürlükleri için Çin ile yakın diyalog halindeyiz.”
V. MANEVİ VE SİYASİ LİDERLİK: RABİYA KADİR
Sayın Rabiya Kadir, 1998’e kadar Çin parlamentosunda milletvekilliği yapmış, “Bin Anne Hareketi” gibi sosyal yapılar kurarak halkın kalkınmasına öncülük etmiştir. 2005’dan itibaren ABD’de sürgünde, uluslararası kamuoyunda tanınmış bir liderdir. Sayın Rabiya Kadir diasporadaki Uygurların manevi annemiz ve siyasi liderimiz olarak çok değerlidir.
Teklif: ABD Kongresi tarafından Çin halk cumhuriyetinin Doğu Türkistan’ı işgalini tanıyan yasanın çıkarılmasının ardından, bu yasanın tanıtımı ve uygulanması konusunda Sayın Rabiya Kadir diplomatik lider olarak görevlendirilmelidir.
VI. ULUSLARARASI HUKUKÇULARIN ÖNSÖZÜ VE DESTEK BEYANLARI
“Uygur halkının kendi kaderini tayin hakkı, uluslararası hukukun temel ilkelerinden biridir. Doğu Türkistan’ın mevcut durumu, hem 1945 tarihli Birleşmiş Milletler Şartı hem de 1960 tarihli Sömürgeciliğin Tasfiyesi Bildirgesi bağlamında değerlendirildiğinde, işgal altında bulunan bir ulus devletin meşru bağımsızlık talebidir. ABD Kongresi’nin bu haklı davaya hukuki ve ahlaki destek vermesi insanlık vicdanının gereğidir.”
Prof. Dr. Andrew J. Nathan – Columbia University, Siyaset Bilimi ve İnsan Hakları Uzmanı
Dr. Ziba Mir-Hosseini – Londra Üniversitesi, Uluslararası Hukuk ve Azınlık Hakları Uzmanı
VII. EKLER BÖLÜMÜ
EK-1: Harita – Doğu Türkistan’ın tarihî sınırları ve 1949 sonrası Çin işgali altındaki bölgesel yapılar
EK-2: Birleşmiş Milletler Genel Kurulu 1514 (XV) Sayılı Karar – Sömürgeciliğin Tasfiyesi Bildirgesi
EK-3: 2022 Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Xinjiang Raporu – Uygur bölgesindeki toplama kampları, zorla asimilasyon politikaları
EK-4: 2020 Uyghur Human Rights Policy Act – ABD Yasama Organının Uygurlar İçin Kabul Ettiği Yasa Maddeleri
EK-5: 1949-1955 Arası Uygur Liderlerinin Uluslararası Basın Toplantıları ve Diplomatik Talepleri (Arşiv Belgeleriyle)
VIII. SONUÇ VE TALEP
Uygur halkının tarihî yurdu olan Doğu Türkistan, Çin halk cumhuriyeti tarafından işgal edilmiş meşru bir devlettir. ABD, bu gerçeği tanımalıdır.
Soykırım, asimilasyon ve toplama kamplarına karşı ABD, çıkardığı yasalarla hukuki sorumluluğunu göstermelidir.
Uygur halkının kendi kaderini tayin hakkı desteklenmeli, Uyguristan- Doğu Türkistan’a uluslararası meşruiyet kazandırılmalıdır.
Emsal: Tibet, Kırım ve Baltık Devletleri için benzer tanıma yasaları mevcuttur:
Public Law 103-236, Section 536: Tibet as an Occupied Country
Ukraine Support Act (H.R.4278 – 2014): Crimea is occupied territory
Son Talep:
“Amerika Birleşik Devletleri Kongresi, Uyguristan- Doğu Türkistan’ın 1949 yılında Çin halk cumhuriyeti tarafından işgal edildiğini tanıyan ve bu bölgeyi tarihsel olarak Uygur halkının egemen devleti olarak kabul eden bir yasa çıkararak, Doğu Türkistan’ı resmen ‘işgal altındaki devlet’ olarak tanımalıdır.”
Hazırlayan: Erkin Sabit Şavuot
Uygur Federasyonu Genel Başkanı, Ankara – Türkiye
İletişim: +90 535 795 1111 | E-posta: erkinsabit158@gmail.com