VAHYİN İLÂHÎ ANAYASAL İLKELERİ
AHİTNAME
İÇİNDEKİLER (52 MADDE + EKLER)
Hukuk – Ahlâk – Medeniyet Anayasası (Normatif Düzen Metni)
Prof. Dr. Hadi SAĞLAM İSLÂM HUKUKU ANABİLİM DALI BAŞKANI
GİRİŞ — PREAMBUL
- BÖLÜM — ONTOLOJİK VE NORMATİF TEMEL (1–5)
Madde 1 —Tevhid İlkesi
Madde 2 — İnsan Onuru
Madde 3 — Akıl ve Vahiy Bütünlüğü
Madde 4 — Hakikat İlkesi
Madde 5 — Meşruiyetin Kaynağı
- BÖLÜM — ADALET VE HUKUK DÜZENİ (6–11)
Madde 6 —Adalet İlkesi
Madde 7 — Hukukun Üstünlüğü
Madde 8 — Suçun Şahsiliği
Madde 9 — Masumiyet Karinesi
Madde 10 —Delil Esası
Madde 11 —Keyfîlik Yasağı
III. BÖLÜM — DEVLET VE EMANET (12–16)
Madde 12 — Emanet İlkesi
Madde 13 — Liyakat İlkesi
Madde 14 — Şûrâ İlkesi
Madde 15 — Hesap Verebilirlik
Madde 16 — Devletin Sınırı
- BÖLÜM — TOPLUMSAL DÜZEN (17–21)
Madde 17 — Kardeşlik
Madde 18 — Kavmiyetçiliğin Reddi
Madde 19 — Sosyal Adalet
Madde 20 — Dayanışma
Madde 21 — Sosyal Güvenlik
- BÖLÜM — EKONOMİK DÜZEN (22–26)
Madde 22 — Emek İlkesi
Madde 23 — Mülkiyetin Emanet Niteliği
Madde 24 — Riba Yasağı
Madde 25 — İsraf Yasağı
Madde 26 — Ekonomik Denge
- BÖLÜM — BİLGİ VE MEDENİYET (27–30)
Madde 27 — Bilginin Üstünlüğü
Madde 28 — Cehaletle Mücadele
Madde 29 — Eğitim Hakkı
Madde 30 — Medeniyet Üretimi
VII. BÖLÜM — ÇEVRE VE TABİAT (31–33)
Madde 31 — Tabiatın Emaneti
Madde 32 — Çevre Koruma
Madde 33 — Sürdürülebilirlik
VIII. BÖLÜM — HAK VE ÖZGÜRLÜKLER (34–37)
Madde 34 — Din ve Vicdan Özgürlüğü
Madde 35 — Düşünce Özgürlüğü
Madde 36 — İrade Sorumluluğu
Madde 37 — Zorlama Yasağı
- BÖLÜM — AHLAK VE SORUMLULUK (38–40)
Madde 38 — Ahlâkî Sorumluluk
Madde 39 — Eylem–Sonuç İlkesi
Madde 40 — Toplumsal Sorumluluk
- BÖLÜM — ÜST İLKE VE YORUM (41–44)
Madde 41 — Bütünlük İlkesi
Madde 42 — Çelişmezlik İlkesi
Madde 43 — Üst Norm Bağlayıcılığı
Madde 44 — Yorum İlkesi
- BÖLÜM—YARGI VE ADALETİN KURUMSAL YAPISI (45–47)
Madde 45 — Yargı Bağımsızlığı
Madde 46 — Adil Yargılanma Hakkı
Madde 47 — Yargı Liyakati ve Etik
XII. BÖLÜM — DEVLET GÜCÜ VE ZULÜM SINIRI (48–49)
Madde 48 — Güç Kullanımının Sınırı
Madde 49 — Zulüm Yasağı
XIII. BÖLÜM — ULUSLARARASI DÜZEN (50)
Madde 50 — Uluslararası Adalet ve Barış İlkesi
XIV. BÖLÜM—BİLGİ, MEDYA VE HAKİKAT DÜZENİ (51)
Madde 51 — Bilgi Güvenliği ve Yalan Yasağı
- BÖLÜM — OLAĞANÜSTÜ DURUM DÜZENİ (52)
Madde 52 — Olağanüstü Hâl ve Kriz Yönetimi İlkesi
EK MADDELER — AHİT VE ŞAHİTLİK İLKELERİ
Madde 53 — Anayasanın Bağlayıcılığı (Ahit İlkesi)
Madde 54 — Tehlikede İştirak ve Nimette Taksimat İlkesi (Birlikte Yaşamın Şehadeti)
Madde 55 — İhlal Yasağı ve Sorumluluk İlkesi
Madde 56 — Birlik ve Ortak Yaşam Ahdi
EKLER
- EK Maddeler (53–56): Güncel Uygulama Hükümleri
- Sonuç Bildirgesi
- Kapanış İlkeleri
- Genel Değerlendirme ve Medeniyet Vizyonu
VAHYİN İLAHÎ ANAYASAL İLKELERİ
GİRİŞ (PREAMBÜL) – ÜST NORM İLKELERİ
Devletin hukuk düzeni; insanın doğuştan gelen onurunu esas alan, adalet, liyakat, şûrâ, kısas, kanunilik ve sosyal güvenlik ilkeleri üzerine kurulu bir medeniyet ve hukuk sözleşmesidir. Egemenlik, mülkiyet niteliğinde mutlak bir güç değil; adaletle kayıtlı bir emanet yetkisidir. Tüm kamu otoritesi bu emanetin sınırları içinde kullanılır. Devletin amacı; toplumsal sulh ve selâmeti tesis etmek, zulmü ortadan kaldırmak, temel hakları korumak ve insan onurunu güvence altına almaktır. Bu Anayasa hükümleri, tüm devlet organları için bağlayıcı üst norm niteliğindedir.
MADDE 1 – İNSAN ONURU VE KORUNAN ALANLAR
(1) İnsan onuru dokunulmazdır ve hukuk düzeninin temelini oluşturur.
(2) Can, akıl, din, nesil ve mal güvenliği anayasal koruma altındadır.
(3) Bu alanlar hiçbir kamu işlemi ile sınırlandırılamaz, ortadan kaldırılamaz ve ihlal edilemez.
(4) Bu haklar devredilemez, vazgeçilemez ve askıya alınamaz niteliktedir.
(5) İnsan, hak, emanet ve sorumlulukla kayıtlı anayasal bir hukuk öznesidir.
(6) Devlet, bu hak ve alanların korunmasında pozitif yükümlülük altındadır.
(7) Yasama, yürütme ve yargı erkleri dahil olmak üzere tüm devlet organları bu hükümlere uymak ve bu hakları korumakla yükümlüdür.
MADDE 2 – ADALETİN ÇİFT YAPISI (ADL VE MUKSID)
(1) Adalet sistemi iki tamamlayıcı esasa dayanır: ADL (العدل) ve MUKSID (المقسط).
(2) ﴿”إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ”﴾ (Nahl, 90) ADL; eşitlik, hakkaniyet ve kanun önünde eşitlik ilkesini ifade eder.
(3) ADL ilkesine göre hiçbir kişi, makam veya zümre ayrıcalık sahibi olamaz.
(4) Devletin tüm işlem ve uygulamalarında eşit yurttaşlık ve objektiflik esastır.
(5) ﴿”إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ”﴾ Hucurât, 9) MUKSID; liyakat, ehliyet ve adaletin fiilen uygulanmasını ifade eder.
(6) Kamu görevleri yalnızca ehliyet, liyakat ve objektif ölçütlere göre tesis edilir.
(7) ADL ve MUKSID ilkeleri birlikte anayasal üst norm niteliğinde olup, devletin tüm organlarını bağlar.
(6) ADL ve MUKSID birlikte anayasal üst norm niteliğindedir.
MADDE 3 – EMANETİN EHLİNE VERİLMESİ VE HİYANET YASAĞI
(1) ﴿”إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا”﴾ (Nisâ, 58) hükmü anayasal üst norm niteliğindedir.
(2) Kamu görevi emanet olup, ehil olmayan kişilere verilmesi kamu düzeninin ve toplumsal geleceğin zarar görmesi sonucunu doğurur.
(3) Emanetin ehline verilmemesi, kamu iradesinin zedelenmesi ve toplumsal güvenin bozulması anlamına gelir.
(4) Kamu emanetinin zayi edilmesi, devlet düzeninde ağır sorumluluk doğurur ve toplumsal çöküş riskini ortaya çıkarır.
(5) Emanete riayet edilmemesi, kamu yönetiminde hıyanet niteliği taşıyan bir ihlal olup hukuk düzeni açısından ağır anayasal sorumluluk doğurur.
MADDE 4 – ŞÛRÂ İLKESİ VE KARARLARIN NORMATİF BAĞLAYICILIĞI
(1) ﴿”وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ”﴾ (Şûrâ, 38) Devlet yönetimi ve kamu kararları şûrâ (istişare) ilkesine dayanır.
(2) Yasama ve yürütme süreçlerinde karar alma mekanizması, ortak akıl ve kurumsal istişare usulü ile işletilir.
(3) Kamu düzenine ilişkin normlar; icmâ (ittifak), nitelikli çoğunluk veya salt çoğunluk ile tesis edilir.
(4) Bu usullerden biriyle tesis edilen her karar, yürürlükte bulunduğu süre boyunca tüm devlet organları için bağlayıcıdır.
(5) Bir norm, hangi usulle kabul edilmiş ise; yürürlükten kaldırılması veya değiştirilmesi de aynı usul ve çoğunluk şartı ile mümkündür.
(6) İcmâ ile tesis edilen bir düzenleme, ancak icmâ ile; nitelikli çoğunlukla tesis edilen bir düzenleme, ancak aynı nitelikli çoğunlukla; salt çoğunlukla tesis edilen bir düzenleme ise ancak salt çoğunlukla yürürlükten kaldırılabilir.
(7) Bu madde kapsamında alınan tüm kararların uygulanması, tevhit (birlik ve kamu düzeninin bütünlüğü) ilkesi gereği zorunludur; bu kararlara aykırı işlem ve eylemler anayasal ihlal teşkil eder.
MADDE 5 – ULÛ’L-EMR, MEŞRUİYET VE EGEMENLİK İLKESİ
(1) ﴿”أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ”﴾ (Nisâ, 59) ULÛ’L-EMR; yasama, yürütme ve yargı erklerini ifade eder.
(2) Kamu otoritesi, seçim, yetkilendirme ve meşru usullerle oluşur; yetki kaynağı halkın iradesidir.
(3) Devletin tüm organları, yetkilerini millet tarafından verilen yetki ve hukuk düzeni çerçevesinde kullanır.
(4) Egemenlik kayıtsız şartsız millete aittir; bu egemenlik, hukuk ve adalet ilkeleriyle sınırlandırılmıştır.
(5) Egemenlik aynı zamanda ilâhî adalet ilkesine aykırı şekilde kullanılamaz; kamu gücü adalet ve hakkaniyetle kayıtlıdır.
(6) Ehlu’l-hal ve’l-akd ilkesi gereğince, kamu yönetimi toplumun ehil temsilcilerinin iradesi ve meşru uzlaşısı ile şekillenir.
(7) ULÛ’L-EMR tarafından Anayasa’ya uygun olarak alınan kararlar, adalet ve hakkaniyet ilkesine aykırı olmamak kaydıyla bağlayıcıdır; bu kararlara uyulması kamu düzeninin gereği olup zorunludur, meşruiyet dışı emirler ise bağlayıcılık taşımaz.
MADDE 6 – KISAS, CEZA ADALETİ VE HUKUKİ GÜVENCELER
(1) ﴿”وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ”﴾ (Bakara, 179) Kısas ilkesi, ceza adaletinin temel anayasal normudur.
(2) Suç ile ceza arasında denklik, ölçülülük ve adalet esastır.
(3) Hukuk önünde eşitlik ilkesi mutlak olup, hiçbir kişi veya zümreye ayrıcalık tanınamaz.
(4) Kanunsuz suç ve ceza olmaz. Hiçbir fiil, açık ve önceden belirlenmiş kanuni düzenleme olmaksızın suç sayılamaz ve cezalandırılamaz.
(5) Masumiyet karinesi esastır; suçluluğu kesinleşmiş yargı kararı ile sabit oluncaya kadar hiçbir kimse suçlu sayılamaz.
(6) Şüpheden sanık yararlanır; ispatlanamayan suç isnadı cezaya esas teşkil edemez.
(7) Ceza sorumluluğu şahsîdir; kimse başkasının fiilinden dolayı cezalandırılamaz. Kısas ve ceza adaleti ilkelerinin ihlali, hukuk düzenini zedeleyen anayasal ihlal niteliğindedir.
MADDE 7 – SULH, SELÂMET, SOSYAL GÜVENLİK VE RİSK TEMİNAT REJİMİ
(1) ﴿”يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً”﴾ Bakara, 208) Devletin temel amacı sulh, selâmet ve toplumsal barışın sürekliliğidir.
(2) Sosyal güvenlik hakkı, insan onuruna bağlı anayasal bir temel hak olup devletin sürekli yükümlülüğü altındadır.
(3) Can, akıl, din, nesil ve mal güvenliği anayasal koruma altındadır ve bu alanlar sosyal güvenlik sisteminin çekirdeğini oluşturur.
(4) Sosyal ve ekonomik nitelikteki riskler bakımından; gayriiradi (irade dışı) zarar ve kayıplara karşı devlet teminat yükümlülüğü altındadır.
(5) Kasıtlı fiiller sonucu doğan zararlar teminat kapsamı dışında olup, bu fiiller ceza ve sorumluluk hukukuna tabidir.
(6) Ölçülemeyen, belirsiz ve öngörülemeyen riskler bakımından devlet tarafından doğrudan teminat verilmesi esası bulunmaz; bu tür riskler düzenlenmiş hukuk rejimine göre değerlendirilir.
(7) Ölçülemeyen risk alanları, hukuk düzeni bakımından kumar ve bahis niteliğindeki belirsiz kazanç/zarar rejimlerine tabi değerlendirilir; bu alanlarda kamu teminatı oluşturulamaz.
(8) Sosyal güvenlik sisteminin zorunlu araçları arasında akîle, kasâme, zekât, fitre, öşür, mehir, adak, kurban ve kefaret gibi mali yükümlülük mekanizmaları yer alır.
(9) Sosyal güvenlik ayrıca vakıf, sandık, karz-ı hasen ve ariyet gibi ihtiyari dayanışma araçları ile desteklenir.
(10) Sosyal güvenlik mekanizmalarının kurumsallaşması ve geliştirilmesi anayasal güvence altında olup hiçbir idari veya siyasi işlemle engellenemez.
SON HÜKÜM – ÜST NORMLARIN BAĞLAYICILIĞI
(1) Bu yedi madde, anayasal sistemin kurucu ve bağlayıcı üst normlarını teşkil eder.
(2) Yasama, yürütme ve yargı erkleri bu hükümlere aykırı hiçbir işlem tesis edemez.
(3) Bu hükümlere aykırı düzenleme, işlem ve kararlar hukuken hükümsüzdür ve uygulanamaz.
(4) Üst normlara aykırılık, anayasal ihlal niteliğinde olup hukuk düzeninde geçerlilik doğurmaz.
(5) Bu maddeler, Anayasa’nın yorumunda ve uygulanmasında bağlayıcı referans norm niteliğindedir.