Kıvılcımdan Aleve
“Sizleri birer kıvılcım olarak gönderiyorum, alevler olarak geri dönmelisiniz.”
— Mustafa Kemal Atatürk
Karanlığı alt etmek karanlığın ne olduğunu sorgulamayla başlar. Belki de bu sebeple insanlık tarihinin en büyük dönüşümleri güçlü cevaplardan çok cesur sorularla başlamıştır. Ateşin ışığında dünyayı görmekle o ışığın neden var olduğunu sorgulamak arasında derin bir fark vardır. İşte bilimsel düşünce bu farkın başladığı yerde doğar. Sokrates’in bilgisizliğinin farkında olmayı bilgeliğin başlangıcı olarak görmesi bilimsel düşüncenin en temel paradokslarından birini gözler önüne serer:
Bilgi arttıkça yalnızca bildiklerimiz değil, henüz bilmediklerimizin büyüklüğü de görünür hâle gelir.
Her keşif karanlığın tamamını ortadan kaldırmaz; yalnızca daha önce göremediğimiz yeni ufukları aydınlatır.
Atatürk’ün “Sizleri birer kıvılcım olarak gönderiyorum, alevler olarak geri dönmelisiniz.” sözü bu açıdan düşünsel dönüşümün de güçlü bir metaforudur. Kıvılcım insanın öğrenme potansiyelidir; alev ise bu potansiyelin bilgiyle, sorgulamayla ve üretimle olgunlaşmış hâlidir. Fakat burada daha derin bir anlam saklıdır. Kıvılcımın aleve dönüşmesi yalnızca büyümesi ile açıklanamaz, çevresini de aydınlatmaya başlamasıdır.
Çünkü bilgi insanın zihninde saklandığında bireysel bir kazanım; başkalarının düşüncelerini harekete geçirdiğinde ise toplumsal bir dönüşüm yaratır. Bir düşüncenin büyüklüğü kaç kişinin ona inandığından çok kaç kişiyi düşünmeye sevk ettiğiyle de ölçülmelidir. Bu bakımdan gerçek bir bilim insanının mirası yalnızca cevapladığı sorular değil, kendisinden sonra sorulmasını mümkün kıldığı sorulardır.
Cumhuriyet’in bilimsel düşünceyle kurduğu anlamlı bağ da burada belirginleşir. Cumhuriyet bireyin kendi aklıyla düşünmesini, sorgulamasını ve üretebilmesini esas alan bir ideali temsil eder. Çünkü özgür düşünce olmadan bilim, bilimsel düşünce olmadan da kalıcı bir aydınlanma eksik kalır.
Belki de asıl mesele karanlığı bütünüyle ortadan kaldırmak değildir. Asıl mesele karanlıkla karşılaştığımızda yeniden bir kıvılcım yakabilecek cesareti gösterebilmektir.
Tıpkı bir kıvılcımla başlayan milli mücadele ve Cumhuriyet ateşinin bizleri aydınlatması gibi; Cumhuriyetimizin geleceği geçmişten devraldığımız ateşi korumak kadar yeni kıvılcımlar oluşturabilme yeteneğimiz ve inancımıza da bağlıdır. Çünkü bilim bir kıvılcımla başlayan merakın akılla büyüyen ateşidir,
Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun.
Dr. Ömer Can ÜNÜVAR