TÜRK KÜLTÜRÜNDE AİLE
Aile, Türk milletinin en sağlam temel taşı olup, ahlaki ve kültürel değerlerinin ilk yeşerdiği yerdir. Ailenin merkezinde ise anne ve baba yer alır.
Türk kültüründe annenin yeri çok yüksektir. Anne sevginin, şefkatın, sabrın, fedâkarlığın simgesidir ve anne evin temel direğidir. Dede Korkut hikâyelerinde anne ailenin saygıdeğer, kutsal ve koruyucu bir üyesi olarak anlatılır.. Eski Türklerde sadece ailede değil devlet yönetimi dahil Hakan’ın eşi olan Hatun hep Hakan’ın yanında yer alır, devlet kararlarında söz sahibi olurdu.
Türk kültüründe babanın yeri ise bir Çınar Ağacı ve Güven Kapısı gibidir. Baba ailede otoritenin, güvenin, adaletin ve koruyuculuğun sembolüdür. Ailenin onurunu temsil eder, geçimini sağlar ve dış dünyaya karşı ailesini korur. Onun varlığı ailenin en büyük güvenidir.
Evlat sahibi olmak her Türk annesi ve babası için topluma faydalı yeni bir nesil kazandırma sevinci ve bilincidir. Türk kültüründe. evlâtlar ailenin gelecekteki güvencesi, aynası ve temsilcisidir. Evlat, anne ve babanın hayat mücadelesindeki en büyük motivasyon kaynağıdır. Evlat sadece biyolojik bir varlık değil kültürel değerlerin geleceğe taşınmasını sağlayan bir köprüdür.
Geleneksel Türk kültüründe aile bir ocak olarak nitelendirilip, bu ocağın tütmeye devam etmesinin en önemli unsur ise evlatlardır. Vatan sevgisi, saygı, dürüstlük, misafirperverlik ve adalet gibi kültürel değerler erken yaşta aile içinde aşılanır.
Türk kültüründe çocuklar sadece ailenin değil tüm hısım akraba, dedeler, nineler, amcalar, teyzelerin ortak neşesi ve sorumluluğudur. Çocuk gerçek bir sevgi içinde büyüklerine saygıyı küçüklerini korumayı gerçek aile ve insan sevgisini yaşayarak öğrenir.
Türk kültüründe evlatların ebeveynlerine karşı görevleri sadece ahlaki birer tavsiye değil aynı zamanda kesin birer sorumluluktur.
Anne babaya karşı ses tonunu yükseltmemek, onların sözünü kesmemek ve onlara ‘’öf’’ bile dememek Türk kültürünün en hassas sınırıdır. Onların tecrübe ve varlığına hep saygı duyulur. Anne ve baba yaşlandığında, fiziksel veya sağlık açısından yardıma ihtiyaç duyduğunda onlara bakmak evlatların en öncelikli görevidir. Onları yalnızlığa terk etmemek, ihtiyaçlarını karşılamak ve dizlerinin dibinde hizmet etmek bir vefa borcudur.
Türk kültüründe anne ve baba ‘’ahı’’ almak en büyük manevi felaketlerden biri kabul edilir. Evlatlar evlilik, iş gibi büyük kararlar alırken onların rızasını ve hayır duasını hep almaya gayret eder. Babanın ve annenin duası yolun açık olması demektir. Onlara karşı her zaman şefkatle, güler yüzle ve tatlı dille yaklaşılır, sert ve kırıcı davranışlardan mutlaka kaçınılır, Onlar hayattayken gösterilen saygı, vefatlarından sonra da devam eder. Arkalarından hayır duaları etmek, onların dostlarına ve akrabalarına hürmet etmek evlatlık vazifesinin önemli bir parçasıdır.
Türk-İslam senteziyle yoğrulmuş Türk kültüründe de evlatların ebeveynlerine karşı görevleri sadece ahlaki birer tavsiye değil, aynı zamanda kesin birer sorumluluktur:
İslam inancının temeli kutsal kitab Kur’an-ı Kerim’ de anne ve babaya davranış konusu, doğrudan Allah’a kulluk ve ibadet emrinin hemen ardından zikredilerek en üst düzeyde önem verilen ahlaki ve dini sorumluluklardan biri olarak kabul edilir. Ayetlerde evlatların ebeveynlerine karşı takınması gereken tavır, sevgi, saygı, mali destek ve hassasiyet çerçevesinde net bir şekilde çizilmiştir.
İslam inancında Hz. Muhammed’in (s.a.v.) hadis-i şeriflerinde, anne ve babaya karşı gösterilecek tutum, ibadetlerden sonra üzerinde en çok durulan ve en kesin dille emredilen ahlaki sorumluluklardan biridir. Hadislerde bu konu sadece bir görev değil; cennetin anahtarı, günahların kefareti ve ömrün bereketi olarak nitelendirilir.
Öz Türk kültüründe ve Türk-İslam senteziyle yoğrulmuş Türk kültüründe anne ve de babaya gösterilen hürmet, sadece bir aile içi kural değil, toplumsal huzurun ve nesiller boyu aktarılan asil bir törenin en saf halidir.
Özetle; Türk kültüründe anne ve babaya gösterilen hürmet, sadece bir aile içi kural değil, toplumsal huzurun ve nesiller boyu aktarılan asil bir törenin en saf halidir. Anne ve babalarına hayırlı evlat olanlar ise Türk kültüründe her zaman saygıyla anılır.
Kısaca hayırlı bir evlat, Türk ailesinin, bir Türk akraba topluluğunun ve tüm Türk milletinin en sağlam garantisidir.
Sonuçta Türk Milletinde aile, yalnızca biyolojik ve hukuki bir birleşme değil; tarih boyunca toplumsal yapıyı ayakta tutan en temel çimento ve sarsılmaz bir sığınak olmuştur. Türk milletinin tarihsel serüveninde karşılaştığı fırtınalara, göçlere ve büyük değişimlere rağmen direncini koruyabilmesinin arkasındaki en önemli güç odaklarından biri şüphesiz aile kurumudur.
Dr. Tuğtigin ŞEN
Emekli Albay