UYGUR HALKININ GELECEĞİ İÇİN ENTEGRASYON VE DİPLOMATİK İŞBİRLİĞİ STRATEJİ RAPORU
Hazırlayan:
Erkin Sabit Şavuot – Uygur Federasyonu Genel Başkanı
Tarih: 07 Eylül 2025
Dağıtım: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, Dışişleri Bakanlığı, TBMM Dış İlişkiler Komisyonu, Türk Devletleri Teşkilatı, BM İlgili Organları
İÇİNDEKİLER
Giriş ve Amaç
Tarihsel Arka Plan
Mevcut Durum Analizi
3.1. Diaspora Uygurlarının Rolü
3.2.Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Sosyo-Politik Durum
3.3. Türkiye’nin Jeopolitik Konumu
3.4. Çin halk cumhuriyetinin Politikaları ve Küresel İmajı
SWOT Analizi (Güçlü ve Zayıf Yönler, Fırsatlar ve Tehditler)
Stratejik Hedefler ve Temel İlkeler
Politika Önerileri ve Eylem Planı
6.1. Diaspora-Bölge Entegrasyonu
6.2. Türkiye–Çin İşbirliği Çerçevesi
6.3. Uluslararası Diplomasi Stratejisi
Eğitim, Kültür ve Medya Stratejileri
Ekonomi ve Kalkınma Yaklaşımları
İnsani Diplomasi ve Güven İnşası Mekanizmaları
Sonuç ve Önerilen Yol Haritası
1. GİRİŞ VE AMAÇ
Uygur halkı, tarih boyunca Türkistan’nın kültürel ve ekonomik merkezlerinden biri olarak İpek Yolu’nun stratejik konumunda rol oynamıştır. Günümüzde Uygur Özerk Bölgesi, Çin Halk Cumhuriyeti’nin en büyük stratejik bölgelerinden biri olmasına rağmen, Uygur kimliği ciddi bir kültürel ve siyasi baskı altındadır.
Bu raporun amacı:
Diasporadaki ve bölgedeki Uygurlar arasındaki entegrasyonu güçlendirmek,
Türkiye ve Çin arasında diplomatik çözüm ve işbirliği mekanizmaları geliştirmek,
Uygurların kimliğini koruyarak ekonomik ve sosyal kalkınmalarına katkı sunmak,
Bölgesel istikrarı güçlendirecek barış odaklı bir yol haritası oluşturmaktır.
2. TARİHSEL ARKA PLAN
Tarihî Devlet Tecrübeleri: Karahanlılar, Uygur Kağanlığı, Doğu Türkistan Hanlıkları ve 20. yüzyılda Doğu Türkistan Cumhuriyeti deneyimleri, Uygur halkının siyasi ve kültürel varlığının güçlü bir göstergesidir.
Modern Dönemdeki Zorluklar: Çin Halk Cumhuriyeti’nin 1949 sonrası bölgeyi tam kontrol altına alması, kültürel asimilasyon politikaları ve göç mühendisliğiyle demografik dengeyi değiştirmiştir.
Diaspora Oluşumu: Sovyetler Birliği, Türkiye, Japonya, Avrupa ve Kuzey Amerika’ya göç eden Uygurlar, güçlü bir akademik ve kültürel birikim oluşturmuştur.
3. MEVCUT DURUM ANALİZİ
3.1. Diaspora Uygurlarının Rolü
Uluslararası lobicilik ve insan hakları savunuculuğu yapıyorlar.
Kültürel ve akademik üretim kapasitesi yüksek.
Siyasi parçalanmışlık ve örgütlenme eksiklikleri var.
3.2. Uygur Özerk Bölgesindeki Sosyo-Politik Durum
Sert güvenlik tedbirleri ve “yeniden eğitim” politikaları uluslararası eleştirilere konu.
Ekonomik kalkınma projeleri çoğunlukla Han Çinlilerin elinde.
Uygur dili ve kültürünün resmi hayattaki rolü geriliyor.
3.3. Türkiye’nin Jeopolitik Konumu
Türk dünyasıyla bağları güçlü.
Çin’le stratejik ortaklık politikası yürütüyor.
Uygur diasporasının önemli merkezi.
3.4. Çin’in Politikaları ve Küresel İmajı
Güvenlik ve istikrar vurgulu yaklaşım.
Kültürel haklar alanındaki kısıtlamalar küresel imajı zedeliyor.
Bir Kuşak Bir Yol Projesi için bölge kritik önemde.
4. SWOT ANALİZİ
Güçlü Yönler: Diasporanın akademik kapasitesi, Türkiye’nin arabulucu rolü, tarihi bağlar
Zayıf Yönler: Uygurların siyasi parçalanmışlığı, bölgedeki baskıcı ortam
Fırsatlar: Çin’in uluslararası imaj iyileştirme ihtiyacı, Türk Devletleri Teşkilatı işbirliği
Tehditler: Kültürel asimilasyon, bölgesel istikrarsızlık, Çin–Batı gerginliği
5. STRATEJİK HEDEFLER VE TEMEL İLKELER
Kültürel kimliğin korunması
Ekonomik refahın artırılması
Barışçıl çözüm ve güven inşası
Uluslararası hukuka dayalı diplomasi
Türk dünyası entegrasyonunun güçlendirilmesi
6. POLİTİKA ÖNERİLERİ VE EYLEM PLANI
6.1. Diaspora-Bölge Entegrasyonu
Online eğitim ve kültürel içerik platformları kurulmalı.
Ortak tarih ve kültür arşivleri hazırlanmalı.
Diasporadaki uzmanların bölgeyle bağlantısını kolaylaştıran güvenli iletişim kanalları kurulmalı.
6.2. Türkiye–Çin İşbirliği Çerçevesi
“Uygur Hakları ve Kalkınma Çalışma Grubu” kurulmalı.
Ortak kültürel ve akademik projeler geliştirilmeli.
Çin’in Bir Kuşak Bir Yol Projesi çerçevesinde yerel istihdam garantisi sağlanmalı.
6.3. Uluslararası Diplomasi Stratejisi
BM ve İİT üzerinden kültürel haklara odaklanan “pozitif diplomasi” yürütülmeli.
Türkiye, tarafları bir araya getiren ara bulucu rolünü üstlenmeli.
7. EĞİTİM, KÜLTÜR VE MEDYA STRATEJİLERİ
Türkiye’de Uygur tarihi ve dili üzerine akademik merkezler kurulmalı.
Uygur kültürünü tanıtan belgesel ve medya içerikleri üretilmeli.
Diaspora gençleri için “dijital kültür okulları” geliştirilmeli.
8. EKONOMİ VE KALKINMA YAKLAŞIMLARI
Uygur girişimciler için Türkiye ve Çin destekli yatırım fonları.
Bölgedeki üretim zincirlerinin yerlileştirilmesi.
Tarım, turizm ve yenilenebilir enerji projelerine diaspora katkısı.
9. İNSANİ DİPLOMASİ VE GÜVEN İNŞASI MEKANİZMALARI
Türkiye ve Çin arasında karşılıklı güven oluşturacak “kültürel diplomasi” projeleri.
İnsan hakları ihlallerini önleyici bağımsız izleme mekanizmaları.
Kriz yönetimi ve acil yardım altyapısı.
10. SONUÇ VE YOL HARİTASI
Bu rapor, diaspora ve bölgedeki Uygurların entegrasyonunu merkeze alarak barışçıl bir çözüm perspektifi sunmaktadır. Türkiye’nin kültürel köprü, Çin’in ise stratejik güç rolü ile işbirliği yapması, Uygur halkının kimliğini koruma ve kalkınma sürecini hızlandırma potansiyeline sahiptir.
Önerilen Yol Haritası:
İlk 6 ay: Çalışma gruplarının kurulması, diaspora haritasının çıkarılması.
1 yıl: Akademik, kültürel ve ekonomik projelerin başlatılması.
3 yıl: Çin ve Türkiye arasında güven artırıcı mekanizmaların kurumsallaşması.
5 yıl: Uygurların bölgesel kalkınma ve kültürel haklar çerçevesinde sürdürülebilir bir modele ulaşması.
Erkin SABİT ŞAVUOT
(bilgisayar yüksek mühendisi.Araştırmacı yazar)
Turan Konfederasyonu Genel Başkanı
Uygur Federasyonu Genel Başkanı.
Dünya Barış elçileri uzakdoğu direktörü.
Uluslararası basın yayın Konfederasyonu diplomasi direktörü.
Uzakdoğu ticaret yatırım finans konseyi temsilcisi
Turan Kızılelma Teşkilatı genel başkanı
Turan Devletleri Teşkilatı TDTStratejik Araştırma genel merkezi Başkanı
İletişim; 05357951111, 05369820000 turangrup1111@gmail.com