Kim Bu Husiler, Ne İstiyorlar ve Neden Suudi Arabistan ile Savaştalar?
Prof. Dr. Onur Özsoy
Al Akhawayn University in Ifrane, Morocco
School of Business and Administration
Bu yazıda Yemen’deki Husi hareketini, bu hareketin dini ve siyasi kökenlerini, Suudi Arabistan ile İran arasındaki bölgesel rekabet ve tüm bunların Orta Doğu güvenliği üzerindeki sonuçlarına dair bir değerlendirme yapacağım.
Husiler, Orta Doğu’daki en etkili silahlı siyasi hareketlerden biri haline gelmiştir. Yemen’in kuzeyindeki dağlık bölgelerde ortaya çıkan bu grup, başlangıçta nispeten küçük bir dini canlanma hareketi iken, zamanla Suudi Arabistan’a meydan okuyabilen, Kızıldeniz’deki ticari gemilere saldırılar düzenleyebilen ve büyük bölgesel ve uluslararası güçlerle karşı karşıya gelebilen güçlü bir askeri ve siyasi örgüte dönüştü.
Yükselişleri, birtakım önemli soruları beraberinde getirmektedir. Husiler tam olarak kimdir? Dini inançları ve siyasi hedefleri nelerdir? Suudi Arabistan neden onlara karşı askeri müdahalede bulundu? İran, bu hareketi destekleme konusunda nasıl bir rol oynuyor? Ve nasıl oldu da Yemen içinde başlayan bir çatışma, büyük bir bölgesel güvenlik krizine dönüştü?
Husileri anlamak için, onları sadece “İran destekli isyancılar” olarak tanımlayan yaygın söylemin ötesine bakmak gerektiğini düşünüyorum. Hareketin ortaya çıkışı değerlendirildiğinde; bunun Yemen’in dini kimlik, siyasi dışlanma, ekonomik geri kalmışlık, hükümet yolsuzluğu ve siyasi iktidar mücadelesiyle dolu karmaşık tarihine dayandığı görülmektedir. İçinde bulunduğumuz dönemi göz önüne aldığımızda, İran’ın önemli bir destekçi haline geldiği görülmektedir. Ancak şunu belirtmek gerekir ki, Husi hareketi bağımsız bir şekilde doğmuştur ve hedefleri Tahran’ınkilerle birebir aynı değildir.
Dolayısıyla, Suudi Arabistan ile yaşanan çatışma, yalnızca Sünni ve Şii Müslümanlar arasındaki dini bir hesaplaşma değildir. Bunun aynı zamanda Yemen içinde siyasi otoriteyi ele geçirme, toprak ve kaynakların kontrolü, Suudi Arabistan’ın güney sınırının güvenliği ve bölgesel güç dengesi üzerine yürütülen bir mücadele olduğunu söyleyebilirim.
Husiler Kimdir?
Resmi adıyla “Ensarullah” (Allah’ın Yardımcıları veya Taraftarları) olarak bilinen Husiler, kökeni Yemen’in kuzeyinde, Suudi Arabistan sınırında yer alan Saada vilayetine dayanan Yemenli bir siyasi ve askeri harekettir.
Hareket adını, başlangıçta dini ve kültürel bir hareket olan yapıyı organize bir siyasi muhalefet gücüne dönüştürmeye yardımcı olan dini ve siyasi lider Hüseyin Bedreddin el-Husi’den ve onun ailesinden almaktadır. Husiler, tarihsel olarak kuzey Yemen’de öne çıkan bir gelenek olan Şii İslam’ın Zeydi koluna mensupturlar.
Ancak burada çok önemli bir ayrıntının altını çizmekte fayda olduğunu düşünüyorum. Zeydi İslam, İran’da uygulanan On İki İmamcı (İsnaaşeriyye) Şii İslam’dan önemli ölçüde farklıdır. Dini hukuk ve uygulamaların pek çok yönüyle Zeydi İslam, diğer Şii kollarından ziyade Sünni geleneklere daha yakındır.
Zeydi dini liderler, yüzyıllar boyunca kuzey Yemen’in büyük bir kısmını, 1962 devrimiyle sona eren bir imamet sistemi aracılığıyla yönettiler. Ardından modern Yemen devletinin gelişimi, geleneksel Zeydi kurumlarının siyasi nüfuzunu kademeli olarak zayıflattı.
1980’ler ve 1990’larda, destekçilerinin dini geleneklerinin aşınması ve Suudi Arabistan destekli Sünni dini kurumların artan etkisi olarak algıladıkları durumlara tepki olarak, Zeydi dini canlanma hareketleri ortaya çıktı. Husi hareketi de bu ortamdan doğdu.
Başlangıçta dini eğitim, kültürel mirasın korunması ve siyasi dışlanmaya karşı duruş üzerine odaklanan hareket, zamanla Devlet Başkanı Ali Abdullah Salih hükümetine karşı giderek daha çatışmacı bir tutum benimsedi.
2004 yılında Hüseyin el-Husi, Yemen hükümet güçleriyle yaşanan çatışmalar sırasında öldürüldü. Onun ölümü, hareketin askerileşme sürecini hızlandırdı ve kardeşi Abdülmelik el-Husi zamanla hareketin lideri haline geldi.
Husiler, 2004 ile 2010 yılları arasında Yemen hükümetine karşı altı ayrı silahlı çatışma döneminden geçtiler. 2009 yılında ise Suudi Arabistan, kendi sınır hattındaki çatışmalara askeri olarak dahil oldu.
Bu olaylar, daha sonra yaşanacak olan daha geniş çaplı çatışmanın temellerini oluşturdu.
Husiler ne istiyor?
Husilerin hedefleri zaman içinde önemli ölçüde değişti. İlk talepleri; dini kimlik, bölgesel şikayetler ve siyasi süreçlere daha fazla dahil olma isteğiyle ilgiliydi. Askeri güçleri genişledikçe, hedefleri de büyüdü ve Yemen’in yönetimini ve siyasi istikametini bütünüyle kapsayacak bir boyuta ulaştı.
Günümüze gelindiğinde, Husilerin hedefleri birbiriyle bağlantılı beş ana başlık altında incelenebilir.
Birincisi, siyasi iktidar ve toprak üzerindeki kontrol. Husiler, başkent Sana’a ve Yemen’in nüfus yoğunluğuna sahip kuzey dağlık bölgelerinin büyük bir kısmı da dahil olmak üzere, hâkimiyetleri altındaki topraklar üzerindeki otoritelerini korumayı amaçlamaktadırlar. Yemen’in gelecekteki siyasi sisteminin belirlenmesinde belirleyici bir rol oynamak istemekteler ve askeri ve idari otoritelerini önemli ölçüde zayıflatacak düzenlemelere karşı direnmektedirler.
Önemli bir nokta da, Husilerin temel hedeflerinin bağımsız bir kuzey Yemen devleti kurmak olmamasıdır. Siyasi hedefleri, bir bütün olarak Yemen içindeki güçle ilgilidir.
İkinci olarak, dış etkilerden bağımsızlık meselesi. Husiler kendilerini, Suudi Arabistan, Amerika Birleşik Devletleri ve diğer dış güçlerin müdahalesine karşı Yemen egemenliğinin savunucuları olarak konumlandırmaktadırlar. Siyasi söylemleri, yabancı askeri müdahaleye karşı direnişi vurgulamaktadır.
Bununla birlikte, muhalifleri, Husi hareketinin İran ile olan yakın askeri ve siyasi ilişkisinin, bağımsızlık iddialarıyla çeliştiğini savunmaktadırlar.
Üçüncü olarak, Zeydi dini ve kültürel kimliğinin korunması. Husi hareketi, ideolojik meşruiyetini, bazı Zeydi topluluklarının geçmişte maruz kaldığı dışlanmışlıktan almaya devam etmektedir. Husilerin güncel siyasi projesi dini kimliğin ötesine geçse de, Zeydi geleneği hareketin liderliği ve ideolojik temelleri için merkezi bir öneme sahip olmaya devam etmektedir.
Dördüncü olarak, ekonomik kaynaklar ve siyasi tanınma. Husiler; yönetimlerini ve silahlı güçlerini sürdürebilmek için devlet gelirlerine, kamu sektörü finansmanına, ticaret yollarına, limanlara ve diğer kaynaklara erişim sağlamayı amaçlamaktadırlar. Ayrıca, Yemen’in geleceğine ilişkin müzakerelerde siyasi olarak tanınmayı da hedeflemektedirler.
Beşinci olarak, silahlı direniş yoluyla bölgesel nüfuz. Husi hareketi, kendisini giderek artan bir şekilde, İsrail’e ve Orta Doğu’daki Amerikan etkisine karşı duran daha geniş bir bölgesel koalisyonun parçası olarak tanımlamaktadır.
Kızıldeniz’deki müdahaleleri ve bölgesel çatışmalarla bağlantılı saldırıları, Husi hareketinin uluslararası arenadaki görünürlüğünü artırmıştır.
Bununla birlikte, Husilerin kamuoyuna açıkladıkları hedefleri ile otoriteyi kullanma biçimleri arasında ayrım yapmak önemlidir. İnsan hakları örgütleri ve BM organları tarafından Husilerin kontrolü altındaki bölgelerde keyfi gözaltılar, siyasi özgürlüklerin kısıtlanması, insani yardım operasyonlarına müdahale ve diğer hak ihlalleriyle ilgili ciddi iddiaların belgelendiğini de belirtmek gerekir.
Sonuç olarak Husi hareketi dini ideolojiyi, siyasi milliyetçiliği, askeri örgütlenmeyi ve giderek artan bir biçimde bölgesel jeopolitik hedefleri bir araya getirmektedir.
Husiler Yemen’in başkentinin kontrolünü nasıl ele geçirdi?
2011 yılında yaşanan Arap Baharı’nı takip eden siyasi çalkantı süreci önemli bir dönüm noktası olmuştur.
On yıllar boyunca Yemen siyasetine hakim olan Cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih, yaygın protestoların ardından iktidarı bırakmak zorunda kaldı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Abdurabbu Mansur Hadi, uluslararası destekli bir geçiş düzenlemesi kapsamında 2012 yılında cumhurbaşkanlığı görevini devraldı. Ancak bu siyasi geçiş süreci ciddi zorluklarla karşılaştı. Bu dönemde Yemen, yaygın ve derin yoksulluk, işsizlik, yolsuzluk, zayıf kurumlar ve rakip siyasi gruplar arasındaki derin bölünmelerle karşı karşıyaydı. Husiler, bu istikrarsızlıktan faydalandılar.
2014 yılında, yakıt sübvansiyonlarının azaltılmasına karşı çıkmak da dahil olmak üzere, hükümete karşı protestolar düzenlediler. Aynı zamanda, askeri güçleri başkente doğru ilerledi. Bunun sonucunda, Eylül 2014’te Husiler Sana’yı ele geçirdiler.
En dikkat çekici gelişmelerden biri, yıllarca hükümetine karşı savaşmış olmalarına rağmen, eski Cumhurbaşkanı Salih ile kurdukları taktiksel ittifaktı. Salih’e sadık askeri birlikler, Husilerin ilerleyişine destek vererek Husilerin stratejik kurumları ele geçirmesini ve kontrolünü pekiştirmesini sağladı.
2015’in başlarında Cumhurbaşkanı Hadi, Sana’dan kaçarak Suudi Arabistan’a sığındı.
Bunun sonucunda, uluslararası alanda tanınan hükümetin başkentteki otoritesinin çöküşü, bölgesel güvenlik ortamını da kökten değiştirdi.
Suudi Arabistan artık, güney sınırının hemen ötesinde geniş bir bölgeyi kontrol eden güçlü bir silahlı hareketle karşı karşıyaydı.
Husilerin, Salih ile olan ittifakı zamanla çöktü ve Salih, Aralık 2017’de öldürüldü. Ancak o zamana kadar Husiler, kendilerini önemli bir siyasi ve askeri güç olarak kabul ettirmişlerdi.
Suudi Arabistan neden Husilerle savaşa girdi?
Suudi Arabistan’ın Mart 2015’te Yemen’e askeri müdahalede bulunma kararı; güvenlik, siyasi ve stratejik mülahazaların bir birleşimini yansıtmaktaydı.
Husiler Sana’yı ele geçirip Cumhurbaşkanı Hadi’yi iktidardan uzaklaştırdıklarında, Suudi Arabistan bu gelişmeyi Yemen’in siyasi istikrarına ve bölgesel güvenliğe yönelik bir tehdit olarak gördü.
26 Mart 2015’te Suudi Arabistan, Arap devletlerinden oluşan bir koalisyonun başında Husilere karşı askeri bir müdahale başlattı.
Açıklanan amaç, uluslararası alanda tanınan Yemen hükümetini yeniden göreve getirmek ve Husilerin gerçekleştirdiği askeri ele geçirme hamlesini tersine çevirmekti.
Bununla birlikte, Suudi Arabistan’ın kararında daha geniş kapsamlı başka faktörler de etkili olmuştur.
Bu faktörlerden birincisi İran etkisi korkusudur. Suudi Arabistan ve İran, on yıllardır bölgesel nüfuz için rekabet etmektedir. Suudi Arabistan, Husilerin iktidarlarını pekiştirmesini, İran’a kendi güney sınırında müttefik bir silahlı hareket kazandırabilecek bir gelişme olarak değerlendirdi. Riyad açısından bu durum, ciddi bir stratejik endişe kaynağı oluşturuyordu.
İran, Orta Doğu’nun başka yerlerinde hâlihazırda silahlı gruplar ve siyasi hareketlerle ilişkiler sürdürüyordu. Yemen’deki iyi silahlanmış bir Husi hareketi, Tahran’ın etki alanını genişletebilirdi.
Husiler sadece İran’ın bir ürünü olmasa da, İran ile giderek artan ilişkileri Suudi güvenlik endişelerini yoğunlaştırdı.
Bu faktörlerden ikincisi sınır güvenliğidir. Suudi Arabistan ve Yemen, uzun ve kontrol edilmesi zor bir sınırı paylaşmaktadır. Husi hareketi, Suudi topraklarına yakın kuzey Yemen’de ortaya çıktı ve 2009’da Suudi güçleriyle zaten savaşmıştı. Suudi liderliğindeki müdahalenin ardından Husiler, Suudi askeri tesislerine, havaalanlarına ve enerji altyapısına füze ve insansız hava araçlarıyla saldırdı. Suudi Arabistan için, düşmanca bir silahlı hareketin büyük nüfus merkezlerini ve ekonomik varlıkları tehdit etme yeteneği kazanmasını önlemek, kritik bir ulusal güvenlik hedefi haline geldi.
Bu faktörlerden üçüncüsü ise stratejik bölgenin kontrolüdür. Yemen, Kızıldeniz’in güney girişine yakın son derece önemli bir coğrafi konuma sahiptir. Bab el-Mandeb Boğazı, Kızıldeniz’i Aden Körfezi ve Hint Okyanusu ile birleştirir. Bu boğazdan geçen deniz trafiği, Avrupa ve Asya arasındaki uluslararası ticaretin önemli bir bileşenini oluşturmaktadır. Düşmanca bir silahlı örgütün ticari gemi taşımacılığını, enerji taşımacılığını ve bölgesel limanları tehdit etme olasılığı, yalnızca Suudi Arabistan için değil, uluslararası pazarlar için de endişe yarattı.
Sonuç olarak, Suudi Arabistan’ın müdahalesi yalnızca dini farklılıklar veya İran ile olan ilişkisiyle açıklanamaz. Çatışma, Yemen’in gelecekteki hükümetini, sınır güvenliğini ve Arap Yarımadası’nın stratejik coğrafyasını ilgilendirmektedir.
İran’ın çatışmadaki rolü nedir?
En sık tartışılan konulardan birisi, Husilerin bağımsız bir Yemen hareketi mi yoksa İran dış politikasının bir aracı mı olduğudur. Eldeki veriler ve bilgiler, karmaşık bir ilişkiye işaret etmektedir.
Husiler, İran’ın bölgesel stratejisinin önemli bir bileşeni haline gelmeden çok önce Yemen’in iç siyasi ve dini ortamından ortaya çıktılar.
Bununla birlikte, İran, Husilerin askeri teknoloji, eğitim, uzmanlık ve askeri yeteneklerini güçlendirmelerine yardımcı olmak üzere destek sağlamıştır.
İran yardımı, Husilerin insansız hava araçları, balistik füzeler ve diğer gelişmiş silahları kullanma yeteneklerini geliştirmede özellikle önemli olmuştur. Bu yetenekler, Husilerin Yemen’in ötesindeki hedeflere saldırmasına ve Kızıldeniz’deki ticari gemi trafiğini tehdit etmesine olanak sağlamıştır.
Belirtmek gerekir ki, İran için Husileri desteklemek çeşitli stratejik avantajlar sunmaktadır. Bu durum, Suudi Arabistan üzerinde askeri baskı oluşturmaktadır, önemli deniz ticaret yollarına yakın İran etkisini genişletmektedir ve Tahran’a ABD ve İsrail ile olan daha geniş çatışmada ek bir kaldıraç sağlamaktadır.
Ancak, bu ilişki tamamen İran kontrolü olarak anlaşılmamalıdır. Bu gelişmelerde Husilerin kendi liderlikleri, iç siyasi çıkarları, toprak hırsları ve bağımsız karar alma yapıları da vardır. Siyasi hayatta kalmaları öncelikle İran desteğinden ziyade Yemen içindeki gelişmelere bağlıdır. Bunun sebebi ise Suudi-İran ilişkilerinde önemli bir iyileşme olsa bile, bu durum Yemen’in iç siyasi iktidar mücadelesini mutlaka çözmeyecektir.
Savaş temelde Sünni-Şii dini bir çatışma mıdır?
Dini kimlik, çatışmanın önemli bir unsuru olsa da, savaşı sadece Sünni Suudi Arabistan ile Şii Husiler arasındaki bir çatışma olarak tanımlamak yanıltı olur. Suudi Arabistan ağırlıklı olarak Sünni Müslüman iken, Husiler Zeydi Şii geleneğinden ortaya çıkmıştır.
Ancak savaşın temel nedenleri siyasi otorite, ekonomik kaynaklar, güvenlik endişeleri ve bölgesel rekabeti içermektedir.
Yemen’deki rekabet eden gruplar dini çizgiler boyunca net bir şekilde bölünmemiştir. İttifaklar defalarca değişmiş ve benzer dini geçmişe sahip siyasi aktörler birbirleriyle savaşmıştır.
Husilerin eski Cumhurbaşkanı Salih ile olan ittifakı, siyasi çıkarların tarihsel düşmanlıkların önüne nasıl geçebileceğinin özellikle açık bir örneğidir.
Benzer şekilde, Husilere karşı muhalefet, uluslararası alanda tanınan hükümeti destekleyenler ve bağımsızlık veya daha fazla özerklik savunan güney grupları da dahil olmak üzere, rekabet eden siyasi hedeflere sahip farklı Yemen gruplarını içermektedir.
Suudi Arabistan askeri müdahalesine ne oldu?
Suudi Arabistan başlangıçta, üstün askeri yeteneklerinin ve koalisyon ortaklarının yeteneklerinin Husilerin iktidarı ele geçirmesini tersine çevireceğini umuyordu. Ancak müdahale uzun süren bir çatışmaya dönüştü. Kapsamlı hava saldırılarına ve Yemen hükümet güçlerine verilen desteğe rağmen, Suudi liderliğindeki koalisyon Husileri iktidardan uzaklaştırmayı başaramadı. Yemen’in kuzeyindeki başlıca kalelerinde Husiler yer alıyordu. Husiler Yemen’in dağlık arazisine aşinalıkları, kurdukları yerel ağlar, düzensiz savaş deneyimleri ve Yemen’deki muhalif güçlerin parçalanmışlığı gibi çeşitli faktörlerden faydalandılar. Zamanla Suudi Arabistan, müdahalenin ekonomik, askeri ve diplomatik maliyetleriyle de karşı karşıya kaldı. Çatışma altyapıya zarar verdi, Yemen ekonomisini zayıflattı ve büyük bir insani kriz yarattı. Nisan 2022’de BM arabuluculuğuyla sağlanan ateşkes, doğrudan çatışmaların yoğunluğunu önemli ölçüde azalttı. Resmi ateşkes aynı yılın sonlarında sona ermesine rağmen, büyük çaplı muharebe operasyonları bir süre daha nispeten sınırlı kaldı. Suudi Arabistan daha sonra sınır tehditlerini azaltmayı ve çatışmaya doğrudan müdahalesini sona erdirmek için diplomatik müzakereler yürüttü. Bununla birlikte, Yemen içindeki temel siyasi anlaşmazlıklar çözümsüz kaldı.
Husiler Kızıldeniz çatışmasına neden dahil oldular?
Ekim 2023’te İsrail’in Filistin’e saldırmasının ardından, Husiler Kızıldeniz ve çevresindeki ticari gemilere saldırmaya başladı. Bu eylemleri Gazze’deki Filistinlilere destek ve İsrail askeri operasyonlarına karşı muhalefet olarak sundular. Husiler başlangıçta operasyonlarının İsrail ile bağlantılı gemileri hedef aldığını iddia etse de, saldırılar ve tehditler daha geniş bir yelpazedeki gemileri ve uluslararası denizcilik faaliyetlerini etkiledi. Buna bağlı olarak, bu olayların sonuçları Yemen’in çok ötesine uzandı. Nakliye şirketleri bazı gemilerini Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı’ndan uzaklaştırarak, bunun yerine Güney Afrika çevresinden geçen daha uzun rotayı tercih etti. Bu durum, ulaşım mesafelerini, sigorta maliyetlerini ve küresel tedarik zincirlerindeki belirsizliği artırdı. Amerika Birleşik Devletleri ve ortakları, deniz trafiğine yönelik saldırılara karşılık olarak Husi mevzilerine karşı askeri operasyonlar düzenledi. Husilerin bakış açısından, Kızıldeniz harekatı, sınırlı ekonomik kaynaklarına ve konvansiyonel deniz gücü eksikliğine rağmen uluslararası güvenliği etkileme yeteneklerini gösterdi. Denizcilik navigasyonunu korumaya çalışan hükümetlerin bakış açısından ise, saldırılar seyrüsefer özgürlüğüne ve sivil ticari faaliyetlere ciddi bir tehdit oluşturdu. Bu gelişmeler, Husileri öncelikle Yemenli silahlı bir hareketten, uluslararası ticareti ve daha geniş Ortadoğu çatışmalarını etkileyebilecek bir aktöre dönüştürdü.
Çatışma 2026’da neden tekrar tırmandı?
Son gelişmeler, Suudi Arabistan ile olan çatışmanın çözümsüz kaldığını gösteriyor. İngiliz Avam Kamarası Kütüphanesi’nin Ekim 2026 tarihli bir brifingine göre, cephe hatlarının nispeten istikrarlı olduğu yılların ardından, 2026 yılında çatışmalar yoğunlaştı. Yeniden başlayan çatışma, Yemen’deki iç gelişmelerden ve İran, İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri’ni içeren genişleyen bölgesel çatışmadan etkilendi. Durum özellikle Eylül ve Ekim aylarında keskin bir şekilde kötüleşti. BM raporları, Eylül ayında Suudi Arabistan’ın güneyindeki hedeflere yönelik Husi füze ve insansız hava aracı saldırılarının yanı sıra Yemen’in Kızıldeniz kıyısı çevresindeki askeri operasyonlara da yer verdi. Bu gelişmeler çok sayıda sivili yerinden etti ve insani maliyeti artırdı.
Ekim ayında Suudi Arabistan havaalanlarına yapılan saldırılar, bir başka büyük tırmanışı işaret etti. 12 Ekim’de Associated Press, Riyad’daki Kral Halid Uluslararası Havaalanı’na düzenlenen Husi füze ve insansız hava aracı saldırısında en az 13 kişinin öldüğünü ve 300’den fazla kişinin yaralandığını bildirdi. Suudi yetkililer, hava savunma sistemlerindeki arızaları araştırmaya başlarken, Suudi ordusunun Husi hedeflerine yönelik saldırıları devam etti.
Bu olaylar, gelişmekte olan çatışmanın üç önemli özelliğini göstermektedir. Birincisi, Husiler, Suudi Arabistan’ın derinliklerindeki hedefleri tehdit etmelerini sağlayan askeri yetenekler edinmiştir. İkincisi, Suudi Arabistan’ın önemli mali ve askeri kaynakları, gelen tüm füzelerin ve insansız hava araçlarının engellenebileceğini garanti etmemektedir. Üçüncüsü, Yemen’in iç siyasi mücadelesi, daha geniş bölgesel askeri çatışmalarla giderek daha fazla iç içe geçmiştir.
Bu durum, diplomatik çabaları karmaşıklaştırmaktadır çünkü Suudi Arabistan ve Husiler arasındaki anlaşmalar tek başına Yemen içindeki her siyasi ve bölgesel anlaşmazlığı çözemez.
Ekonomik ve insani bedeli kim ödüyor?
Savaşın en yıkıcı sonuçlarını Yemen halkı yaşadı ve yaşamaktadır. Yıllarca süren çatışmalar yollara, hastanelere, okullara, elektrik şebekelerine, su sistemlerine, limanlara ve diğer temel altyapıya zarar verdi. Ekonomik faaliyetler siyasi istikrarsızlık, aksayan ulaşım, azalan yatırımlar ve zayıflayan kamu kurumları nedeniyle zarar gördü. Savaş ayrıca Yemen’in ekonomik yönetimini de parçaladı. Farklı yetkililer farklı bölgeleri kontrol etmektedir. Bu durum, kamu maliyesini, ticari düzenlemeyi ve devlet maaşlarının ödenmesini karmaşık hale getirmektedir.
Bu gelişmelerin ve yaşanan olayların özelikle insani maliyeti oldukça yüksektir. BM’nin 2026 yılı raporlarına göre, Yemen nüfusunun neredeyse yarısı insani yardıma ihtiyaç duyarken, yaklaşık 4,8 milyon insan yıllarca süren çatışmalar ve ilgili krizler nedeniyle yerinden edildi.
Sivillerin çektiği acıların sorumluluğu tek bir aktöre atfedilemez. Burada belirtilmesi gereken husus, bu süreçte Suudi Arabistan liderliğindeki hava saldırılarının sivil kayıplara ve altyapı hasarına neden olduğu, Husi askeri operasyonlarının, baskı ve insani yardıma müdahale de sivillere zarar verdiği ve diğer Yemen silahlı gruplarının da şiddete ve güvensizliğe katkıda bulunduğudur.
Ekonomik açıdan bakıldığında, Yemen, uzun süreli çatışmanın kalkınmanın temellerini nasıl yok edebileceğini gösteriyor. Maliyetler, askeri harcamaların ötesine geçerek, kaybedilen üretim kapasitesine, insan sermayesinin bozulmasına, zayıflayan kurumlara, azalan ticarete ve kalıcı yoksulluğa kadar uzanıyor. Askeri çatışmalar derhal sona erse bile, Yemen ekonomisinin yeniden yapılandırılması ve kurumlarının yeniden inşası önemli kaynaklar ve sürdürülebilir siyasi işbirliği gerektirecektir.
Husiler barış için neyi kabul etmek zorunda kalacaklar?
Kalıcı bir barış, Yemen’in iç siyasi bölünmelerini ve komşu ülkelerle ilişkilerini ele alan anlaşmalar gerektirecektir. Kalıcı bir barış için birkaç sorunun çözülmesi gerekmektedir. Bunların başında siyasi güç paylaşımının yapılması gelmektedir. Bu bağlamda, Husilerin gelecekteki Yemen hükümetindeki rolünün tanımlanması ve diğer Yemenli gruplar için kabul edilebilir bir siyasi çerçeve oluşturulması gerekmektedir. İkincisi, güvenlik düzenlemeleri yapılmasıdır. Füzeler, insansız hava araçları, silahlı kuvvetler, sınır güvenliği ve askeri kurumların gelecekteki komutasının ele alınması ve çözüme kavuşturulması gerekmektedir. Üçüncüsü, ekonomik yeniden yapılanmanın gerçekleştirilmesidir. Kamu gelirleri, maaşlar, petrol ve doğalgaz kaynakları, limanlar, finans kurumları ve yeniden yapılanma finansmanı için düzenlemelerin oluşturulması gerekmektedir. Dördüncüsü, yabancı askeri müdahalelerin sonlandırılmasıdır. Yemen’in egemenliğine saygı duyarken Suudi güvenlik endişelerini ele alan düzenlemelere ulaşılması gerekmektedir. Beşincisi ise insani korumanın sağlanmasıdır. İnsani yardıma erişimin sağlanması, sivillerin korunması ve yerinden edilmiş nüfusun geri dönüşü için koşulların oluşturulması gerekmektedir.
Bu müzakereler zor olacaktır çünkü taraflar siyasi ve askeri otoriteyi kimin kullanması gerektiği konusunda temelden farklı görüşlere sahiptir.
Husilerin, güvenilir güvenceler olmadan mevcut yönetim pozisyonlarını ortadan kaldıracak bir düzenlemeyi kabul etmeleri pek olası görünmemektedir. Bu arada, uluslararası alanda tanınan hükümet ve diğer Yemenli gruplar, Husilere ait bağımsız bir askeri yapının ulusal kurumların dışında süresiz olarak varlığını sürdürmesine karşı çıkmak için güçlü nedenlere sahiptir. Suudi Arabistan ayrıca, Yemen topraklarının kendi halkına, altyapısına veya ekonomik çıkarlarına yönelik saldırılarda kullanılmayacağına dair güvenilir güvenceler talep etmektedir.
Dolayısıyla bir barış anlaşmasının; siyasi temsil, ulusal egemenlik, bölgesel güvenlik ve toprak kontrolüne ilişkin pratik gerçeklikler arasında bir denge kurması gerekecektir.
Sonuç olarak, Husi-Suudi Arabistan çatışması, en iyi şekilde üç farklı çatışmanın kesişim noktası olarak anlaşılabilir. Birincisi, Yemen’de siyasi iktidar için verilen iç mücadeledir. Husiler, Yemen’in kuzeyindeki uzun süreli hoşnutsuzluklardan doğmuş ve nihayetinde başkentin yanı sıra ülkenin önemli bir bölümünde kontrolü ele geçirmişlerdir. İkincisi, bölgesel bir güvenlik çatışmasıdır. Özellikle Husiler, Suudi topraklarına ulaşabilecek füze ve insansız hava araçlarına sahipken Suudi Arabistan, güney sınırında İran yanlısı güçlü bir silahlı hareketin varlığını ciddi bir güvenlik tehdidi olarak görmektedir. Üçüncüsü ise İran, Amerika Birleşik Devletleri, İsrail ve uluslararası deniz ticaretinin güvenliğini kapsayan daha geniş çaplı bir jeopolitik mücadeledir.
Bu boyutlar birbirini pekiştirerek, çatışmanın çözümünü komşu devletler arasındaki sıradan bir anlaşmazlığa kıyasla çok daha zorlu ve karmaşık hale getirmektedir.
Şunu unutmamak gerekir ki, Husiler sadece İran’ın bir vekili değildir. Her ne kadar İran’ın sağladığı destek Husilerin askeri kapasitelerini önemli ölçüde güçlendirmiş olsa da durum bundan ibaret değildir. Suudi Arabistan ile olan çatışmaları da yalnızca Sünni ve Şii Müslümanlar arasındaki dini ayrımlarla açıklanamaz. Husiler, içsel hedefleri, dini temelleri ve giderek önem kazanan bölgesel bağlantıları olan, Yemen merkezli siyasi-askeri bir harekettir.
Suudi Arabistan ise sınırlarını korumaya, düşmanca askeri tehditleri önlemeye ve istikrarı doğrudan kendi ulusal güvenliğini etkileyen komşu bir ülkedeki gelişmeler üzerinde nüfuzunu sürdürmeye çalışmaktadır.
Burada temel problem, taraflardan hiçbirinin acil askeri hedeflerinin, Yemen için istikrarlı bir siyasi çözümü kendiliğinden beraberinde getirmemesidir.
Yalnızca Suudi Arabistan-Husi ilişkilerine odaklanan bir çözüm arayışının Yemen’deki siyasi temsil, toprak yönetimi, ekonomik yeniden yapılanma ve diğer silahlı grupların durumu gibi önemli soruları cevapsız bırakacağını belirtmek gerekir.
Nihayetinde sürdürülebilir bir barış, yalnızca sınır ötesi askeri operasyonların sona erdirilmesine değil, aynı zamanda Yemen’deki rakip toplulukların ve grupların bir arada yaşayabileceği bir siyasi ve ekonomik sistemin birlikte oluşturulmasına bağlıdır.
Böyle bir düzenleme olmadığı takdirde, başlangıçta Husi hareketinin ortaya çıkmasına yol açan koşullar ve daha sonra yaşanan geniş çaplı çatışmalar nedeniyle istikrarsızlık devam edebilir.
Yararlanılan Kaynaklar
Associated Press. (2026, October 12). Saudis probe how defense systems failed to stop deadly Houthi attack on Riyadh airport. https://apnews.com/article/40c6ab822df376688ce1a0955a044488
Ferragamo, M., & Robinson, K. (2026, April 10). Iran’s support of the Houthis: What to know. Council on Foreign Relations. https://www.cfr.org/articles/irans-support-houthis-what-know
Loft, P. (2026, October 5). Yemen 2026: Southern Transitional Council’s fall and renewed Houthi-Saudi conflict (Research Briefing CBP-10427). House of Commons Library. https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10427/
Robinson, K. (2023, May 1). Yemen’s tragedy: War, stalemate, and suffering. Council on Foreign Relations. https://www.cfr.org/backgrounders/yemen-crisis
United Nations Regional Information Centre for Western Europe. (2026, October 19). Yemen: General collapse and resumption of fighting. https://unric.org/en/yemen-general-collapse-and-resumption-of-fighting/
Zakedis, L. (2026, May 15). The Houthis. Middle East Institute. https://mei.edu/backgrounder/the-houthis/