EGE DENİZİNDEN ADALAR DENİZİNE/PAGANİZMDEN DEİZME
Tarih yapanların, adlarla ilgilenecek zamanı yoktur. Türkler, fethettikleri şehirlerin adlarını değiştirme gereği duymamışlardır. Sadece teleffuz biraz farklılaşmıştır. Simirna, İzmir olmuş; Hadrian polis, önce erdene olmuş ve bugün Edirneye dönüşmüştür. İstanbul, kostantiniyye çok da değişmemiştir. Başkent olması nedeniyle Dersaadet de denmiş ama ciddi bir değişim olmamıştır. Diyarbakır, antik dönemde Amid, Amida, Arapların fethiyle fethedenlere nispetle Diyar-i Bekr olmuştur. Cumhuriyet döneminde Diyarbakır olarak resmileşmiştir. Bunu tekrar pagan dönemine götürmek bence yanlıştır. Çok isteniyorsa yeni bir isim bulunabilir ama bence gereksiz bir çabadır.
Bunu niçin yazıyorum? Ege denizinin adı 1941’de toplanan 1. coğrafya kongresinde kararlaştırılmıştır. Bunun Atina kralı Aegeus’tan geldiği söylenir. Buranın adı daha önce Cezayir-i bahr- seffid/ Akdenizin adalar denizi idi. Zamanla sadece adalar denizi denmiş, bazen de Akdeniz denmiştir. Nitekim büyük taarruz da Atatürk: “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir ileri!..” komutuyla taarruzu başlatmıştır.
Akdeniz ismi niçin önemlidir? Dede Korkut dilinde ak güney demek, kara da kuzey… Akdeniz ve Kara Deniz buradan geliyor: Kuzey Denizi, Güney denizi… Yine Dede Korkut dilinde Türklüğün kaderi bu iki deniz arasındadır. Nazım Hikmet de bir şiirinde şöyle der:
“Dört nala gelip uzak asyadan
Akdenize bir kısrak başı gibi uzanan
Bu memleket bizim”
Görüldüğü gibi, Nazım Hikmet, Akdeniz’i ve Adalar Denizini bir bütün olarak ele alıyor.
Bütün bunları neden yazdım? Ege denizinin Adalar denizi olarak değiştirilmesi konuyu yeniden gündeme taşıdı. Bu denizin iki yakasında yer alan, barış ve güvenlik içinde yaşamaktan başka yolu olmayan Yunanistan ve Türkiye zıtlaşmasının isimlere yansıması ilginçtir. Empeyalisler, tarih boyunca buradaki çıkarları söz konusu olduğunda Yunanistan’ı öne çıkarmışlardır. Bülent Ecevit’in Türk-Yunan şiiri şöyle başlar:
“Sıla derdine düşünce anlarsın
Yunanlıyla kardeş olduğunu”
Bu iki halk, yüzyıllarca birlikte yaşamıştır. Nitekim Fatih, İstanbul’un fethinden sonra “Kayzer-i Rum” ünvanını kullanarak, Romanın devamı olduğunu ifade etmiştir. Ne var ki Yunanlı yöneticiler, yarattıkları yapma Türkiye düşmanlığını, politik söylem olarak kullanmaya devam etmektedirler.
Yunanistan, İsrail’e kurdurmak istediği demir kubbeye Aşil adını veriyor. Aşil kim? Truva’yı yıkan ordunun önemli komutanlarından… Tarihte önce Fatih Tarafından, Sakarya zaferinden sonra Atatürk tarafından söylenen söz: Hektor’un öcünü almak… Hektor, Aşil tarafından öldürülen Truva prensi… İşin en dikkat çekici tarafı ise Çanakkale savaşlarına gelen ve binlerce Mehmetçiğin şehit olmasına sebep olan İngiliz zırhlısının adı Agamemnon… Agamemnon ise Truva’yı yıkan kralın adı. Türkiye’de de troy adlı bir kredi kartı çıkarılması da tesadüf olmasa gerek.
Sonuç olarak, yirmi birinci yüzyılda milletlerin antik çağa özlem duymalarının sebebi ne olabilir? Agamemnon, Aşil, Troy, Amed… say say bitmez. Bu beni, İmparator Julian’i hatırlattı. Bir rahip olarak yetiştirilen Julian, imparator olunca, Hristiyanlığın Roma’nin fetihçi ruhunu öldürdüğünü düşünerek, tekrar pagan dönemine dönme hayalleri kurar. Günümüzde Hristiyan ve Müslüman milletlerin paganlığa dönme gibi bir düşünceleri olabilir mi? Yoksa bu pagan dönemi adları, insanların bilinç altının bir tezahürü mü?