MEKKE’NİN FETHİNDEN NOTLAR
Prof. Dr. Sayın DALKIRAN
İslam Tarihi’nde bazı olaylar vardır ki onlar dönüm noktalarıdır ve son derece önemlidir. Mekke’nin fethi de bu olayların başında gelir. Baştan sona ibret alınacak çok nokta bulunmaktadır. Özellikle, Mekke’nin fethini hazırlayan sebepler, sefer hazırlıkları, sefere çıkış, sefer esnasındaki hal, hareket ve davranışlar, Mekke’nin kuşatılması, fetih öncesi yapılan görüşmeler, Mekke’ye giriş, giriş sonrasında Mekkelilere karşı gösterilen tavır, fetih sonrasındaki icraatlar ve Mekkeli müşriklere ve Kureyş’e karşı gösterilen muameleler. Bütün bunların her biri altın harflerle yazılmaya değer güzel örneklerdir.
İnsanlığa mükemmel bir örnek ve rehber olarak gönderilen ve görevlendirilen Hz. Muhammed (s.a.v.) her alanda söz, fiil ve eylemleri ile beşeriyete ışık tutmuştur. Kısa bir ömürde yaptığı icraatları ile kıyamete kadar devam edebilecek kalıcı prensipler vazetmiştir. Bu hususu ileride farklı yazılarımızda ele alacak olduğumuzdan bu yazımızda sadece Mekke’nin fethi ile alakalı birkaç örnek vermekle yetineceğiz.
Müslümanlar ile Mekkeli müşrikler arasında Mekke’nin fethi öncesi gerçekleştirilen Hudeybiye anlaşmasında şöyle bir madde vardır:
“Kureyşlilerden biri, Müslüman olarak da olsa, Medîne’ye sığındığı takdirde iâde edilecek, ama Medîne’den Mekke’ye sığınanlar iâde edilmeyecektir.”
Bu madde görünüş itibariyle tamamen Mekkelilerin lehine Müslümanların aleyhine bir durumdu. Bunun bu haliyle kabulünde bir kısım sahabeler tepki göstermiş olsalar da Hz. Peygamber bu maddeyi de kabul etmiş ve imzalamıştır. Ancak âyette de belirtildiği üzere bir kısım şeyler vardır ki insan onun lehine olduğunu düşünür aslında aleyhinedir, bir kısım şeyler de vardır ki insan onu kendi aleyhine olduğunu zannederse de onda insanın lehine sonuç vardır. Zaman göstermiştir ki bu anlaşma da Müslümanların lehine olmuş ve bu durumdan Kureyş büyük rahatsızlık duymuştur.
İlerleyen zamanda Hudeybiye anlaşmasının Müslümanların lehine sonuç vermeye başlaması üzerine Kureyş, anlaşmayı feshetmek için bahane aramıştır. Kureyş, kendilerine bağlı bulunan Benî Bekir kabîlesini kışkırtarak, Müslüman olan Huzâalıların üzerine saldırttılar. Kendi içlerinden bâzıları da bu âdî cinâyete iştirâk ettiler. Allâh Resûlü’ne bağlı olan Huzâa kabîlesi, baskına uğradıklarında namazda idiler. Hunharca bir katliâmla kimi secdede, kimi rükûda, kimi kıyâmda iken şehît edildiler. Hattâ Harem’e sığındıkları hâlde, Kureyş ve Benî Bekirliler oranın haramlığını ihlâl ederek katliâma devâm ettiler. Durum, derhâl Allâh Resûlü’ne bildirildi.
Durumdan haberdar olan Rasulullah, anlaşmayı ihlal eden Kureyşlilere yapılan bu çirkin muamele karşılığında ceza olarak bir kısım şartlar öne sürdü. Bu şartlardan biri de diğer şartları kabul etmedikleri takdirde Hudeybiye anlaşmasının sonlandırılması idi. Sonuçta anlaşma feshedildi ve savaş hazırlıkları yapıldı. Mekke’ye yapılacak olan sefer çok gizli ve en titiz şekilde devam ettirildi. Yolda yaşanan şu olay Hz. Peygamber’in canlılara ne denli merhametli oluşunun bir örneğidir:
Hz. Peygamber, ordusuyla Arc mevkiinden hareket edip Talub’a doğru yol alırken, yolda yavrularının üzerine gerilmiş ve onları emzirmekte olan bir köpeği görür. Bunun üzerine ashâbından Cuayl bin Sürâka’yı yanına çağırır. Cuhayl’i bu köpek ve yavrularının başına nöbetçi diker. Anne köpeğin ve yavrularının, fetih coşkusu içinde geçen İslâm ordusu tarafından ürkütülmemesi husûsunda ikazda bulunur. Hz. Peygamber, tarihi açıdan çok mühim ve dönüm noktası olan Mekke’nin fethi için ilerlerken çok ince bir teferruat sayılabilecek bir konuda bile ne derece şefkat ve merhametli olduğunu gösterir. Günümüzde sadece edebiyatını yapan, ancak icraata gelindiğinde tezatlar yaşayanların kulaklar çınlasın. Hz. Peygamber burada idari mevkide olanlar için güzel bir örneklik sunmuş ve sadece insanlara değil, bütün canlılara şefkat ve merhametle muamele edilmesini istemiştir.
Hz. Peygamber, Mekke’ye girişte ordusunu dört kola ayırmıştır. Bütün kollara bazı mekanları teleffuz ederek oralara girenlerin emniyette olacaklarını, kendilerine kılıç çekilmedikçe hiç kimseyi öldürmemelerini, kan dökmemelerini emreder. Tekbirlerle girilen Mekke’de sadece Halid b. Velid’in komuta ettiği kola bir saldırıda bulunulmuş, o da kısa süre içinde izale edilmiştir. Böylece yıllar sonrasında Mekke kan akıtmaksızın fethedilmiştir. Sekiz yıl evvel iki deve ve üç kişi ile Mekke’den mahzun bir şekilde ayrılan Hz. Peygamber, Allâh’ın lutfu ile on bin kişilik ordusuyla mübârek beldeyi ele geçirmiştir.
Mekke’nin fethedilmesi Hz. Peygamber’de asla bir gurura yol açmamış, tevazusunda zerre kadar bir eksilme olmamıştır. Bütün bunların Allah’ın lütfu ve inayeti ile tahakkuk ettiğini bilmiş ve şöyle demiştir: “Ey Allâh’ım! Hayat, ancak âhiret hayâtıdır!”
Görülmektedir ki Hz. Peygamber, dünya hayatının şatafatına aldanmamıştır. Bir yerin fethedilmesi ve dünyevi büyük bir başarının elde edilmesi onu, âhiret hayatına gideceği, hesap vereceği, asıl hayatın âhiret olduğu, dünya hayatının ise kısa süren bir misafirlik oluşu, bir imtihan salonu telakkisi, insanların birer yolcu olmaları gibi gerçekleri dile getirmesine engel olmamıştır. Zira onun üzerinde durduğu üç temel esas vardır ki onlar da, tevhid, nübüvvet ve haşirdir.
Diğer dikkat çeken hususları da bir diğer yazımızda ele alalım. Allah’a emanet olunuz.